Kültürel çevrenin uluslararası işletmeler açısından önemi, Türkiye kültürel yapısı ve uluslararası işletmeler üzerindeki etkileri - Süzgen, Cömert (My University, 2001)
Ö Z E T 19. yüzyılın sonlarından 20. yüzyılın bitimine kadar geçen süre zarfında iki ayrı ekonomik sistemi benimsemek suretiyle, iki kutuplu bir şekle bürünen Dünya siyaset ve ekonomi haritası, sözkonusu sistemlerden bir tanesinin işlerliğini yitirmesi sonucunda farklı bir kimlik arayışına girmiştir. Bu arayışın sürdürüldüğü alan elbette işlerliğini sürdüren ekonomik sistemin faaliyet sahası içinde olacaktır. Daha önemlisi tek başına kalan bu sistemin çarklarını döndüren ve devinimini sağlayan bir sistem olacaktır. Bu gelişmeyi takip eden süreçte Dünya yepyeni bir kavramla tanışmak durumunda kalmıştır. Bu kavram küreselleşme ya da diğer bir ifade ile globalleşme olarak karşımıza çıkmaktadır. Küreselleşme özünde dünyayı tek bir ekonomik pazar olarak görme eğilimidir. Dünya üzerinde mevcut ticari ve ekonomik sınırların kaldırılması esastır. Bu yeni ekonomik düzenin en önemli aktörleri olarak karşımıza dev işletmeler çıkmaktadır. Bu işletmeler ticari ve ekonomik faaliyetlerini kendi ülkeleri sınırları dışına taşıyan uluslararası ya da çokuluslu şirketlerdir. Asli amaçları kar elde etmek olan bu işletmeler kendi pazarlarının ötesinde Dünyanın başkaca herhangi bir yerinde bulunan diğer ülke pazarlarında varolmak ve sözkonusu pazarları doyurmak gayesindedirler. Elbette işletmeler diğer pazarlara satış yapmanın dışında, o pazarlara girip yerinde üretim yapmak, yine o pazarlara girmek suretiyle Dünya bölgesel pazarlarındaki rakiplerine üstün gelmek gayesini de gütmektedirler. Daha düşük maliyetlerle üretim yapıp maliyet ve fiyat avantajı sağlamak, hammadde kaynaklarına yakın olabilmek diğer önemli sebepler olarak ifade edilebilir. İşletmeler faaliyetlerini kendi iç ve dış çevrelerinden bağımsız olarak sürdüremezler. İşletmelerin hacmi, faaliyet kapsamı ve alanı bu gerçeği değiştirmez. İşletmeleri etkileyen çok çeşitli iç ve dış etkenler vardır. Bizim, konumuz itibarı ile genel olarak üzerinde durduğumuz etkenler dış etkenlerdir. Dış çevre dediğimiz zaman işletmenin kendi bünyesinin dışında faaliyetlerinden dolayı etkileşimde bulunduğu çevre aklımıza gelmektedir. Dış çevre değişkenleri olarak Finansal çevre, Ekonomik ve Sosyoekonomik çevre, Fiziki çevre, Kültürel ve Sosyokültürel çevre, Politik çevre ve Hukuki çevreyi sayabiliriz. Sözkonusu çevreler, bünyesinde çok değişik çıkar gruplarını barındıran unsurlardır. İşletmeler faaliyetlerini sadece ana ülke çevresi olarak ta ifade edilen kendi ülkelerinde sürdürebildikleri gibi, yabancı çevre olarak ifade edilen ikinci ya da üçüncü ülkelerde ya da uluslararası çevrede de sürdürebilirler. Kendi ülkeleri dışında faaliyette bulunan işletmelerin de karşılaştıkları çevresel faktörler aynı başlıklar altında toplanabilir. Sözkonusu işletmeler için bu çevresel faktörleri iyi bilmek ve iyi tahlil edebilmek hayati önem taşır. İşte böylesi önem arzeden çevresel faktörlerden kültürel faktörler bizim bu çalışmamızın başlıca konusunu teşkil etmektedir. Toplumların kültürlerinin, tüketim alışkanlıklarını, günlük yaşama ve iş yaşantısına dair davranış ve tercihlerini ne yönde ve ne ölçüde etkiledikleri, birden fazla kültürel çevrede faaliyet gösteren uluslararası ve çokuluslu şirketlerin kültürel farklılıklara ne derece uyum sağladıkları ve ne gibi stratejiler geliştirdikleri önemli konular olarak ortaya koyulmuştur.. Türkiye de faaliyet gösteren yabancı firmaların kültüre, bu arada Türk kültürüne bakış açıları ve izledikleri yöntemler üzerinde durulmuştur. Bu çalışmamızda öncelikle kültür kavramı açıklanmıştır. İlk bölümde kültür kavramının tanımı yapılmış kültürü oluşturan unsurların neler olduğunu açıklanmıştır. Kültür, aynı coğrafyada yaşayan insanların, bir bütün olarak aynı dili konuşması sonucunu doğurmaktadır. İnanç, dil, ahlaki etikler, tutum ve davranışlar, estetik değerler, tarih ve daha pekçok unsur kültürü karakterize eden unsurlar olarak ifade edilmiştir. Daha sonra kültürün boyutları üzerinde durulmuştur. Geert Hofstede nin çalışması sonucunda, kültürün, bireysellik-sosyallik, büyük-küçük güç mesafeleri, belirsizlikten kaçınma derecesi ve erillik- dişillik gibi toplumları karakterize eden kültürün boyutları ortaya çıkmıştır. İkinci bölümde ise Dünya üzerinde mevcut baskın olarak nitelendirilebilecek kültürlerin genel karakteristikleri ortaya koyulmuştur. Sırasıyla Anglo Sakson, Latin, Uzakdoğu, Kafkasya Türk, Arap İslam ve Germen İskandinav kültürlerinin genel karakteristikleri hakkında bilgi verilmiştir. Takip eden bölümde ise sözkonusu baskın kültürlerin bulunduğu coğrafyalarda faaliyet gösteren uluslararası ya da çokuluslu işletmelerin, kültürel çevreden ne derece ve hangi yönde etkilendiklerine dair bilgi ve örnekler aktarılmıştır. Kültürün işletmelerin yönetim, pazarlama, insan kaynakları, üretim ve finans gibi faaliyetlerini ne şekilde ve hangi yönde etkilediği ifade edilmiştir. Geniş bir çerçevede ve global düzeyde kültür kavramının ve kültürel çevrenin önemini vurgulamak bize, dördüncü bölümden itibaren konuya Türkiye ölçüsünde bakmak açısından bir bakış açısını kazandırmanın ötesinde kültür kavramının birbirinden bağımsız olmadığını vurgulamak açısından da ipuçları vermiştir. Dördüncü bölümde Türkiye'nin kültür profili çıkartılmıştır. Beşinci bölüm kültürün boyutlarından yola çıkarak Türk kültürünün incelenmesini içermektedir. . Din, dil, ahlaki etikler, tutum ve inançlar, kültürün bölgeselliği üzerinde durulmuştur. Coğrafi konumu ile ve tarihten bu yana çok çeşitli kültürlere ev sahipliği eden yapısı ile Türkiye bünyesince çok çeşitli kültürel motifler taşımaktadır. Altıncı bölüm bizim asıl ulaşmak istediğimiz noktayı teşkil eden Türkiye'deki kültürel çevrenin uluslararası ve/ veya çokuluslu firmalar üzerindeki etkilerini ortaya koymaya yönelik olmuştur. Türkiye'de faaliyet gösteren uluslararası ve/ veya çokuluslu firmaların, yerel kültürden ne şekilde etkilendikleri üzerinde durulmuş, uygulama bölümünde her ikisi de birer Dünya markası olan Pizza Hut ve Kentucky Fried Chicken 'ın kültür konusuna bakış açısı üzerinde durulmuştur. Türk kültürünün kendi içerisinde çeşitlilik gösterdiği ve bölgesel özellikler taşıdığı aynı zamanda gerek Avrupa, gerekse Asya ve Afrika kültürlerinden etkilendiği, bu etkileşimin iletişim teknolojisinin gelişmesi ile daha yoğun bir hal aldığı görülmüştür. S U M M A R Y The World divided in to two political and economic system from the end of nineteenth century till the end of twentieth century. After one of these systems loss of popularity the World found itself in the search of new identity. The borders of this search is normally within field of the system which exists. Moreover this new system will feed the existing systems establishments. In this period the World had to meet this new concept. This conceps is known as globalization. Globalization is essentially a tendency of accepting world as a one market. Its essential to repeal existing comercial and economic borders. The main actors of this new economic structure is giant cooperations. These are multinational or international cooperations that carry out their comercial and economic operations beyond their own borders. Their objectives are discovering new markets, decreasing production costs, obtaining price advantage and to be close to the resources. The other aim is challenging with the other cooperations. These cooperations can not operate independently from their environment. The type of cooperation and its operation field doesnt effect this reality. There are various interior and exterior factors that effects cooperations. Exterior environmental factors are primary subject of our study. Exterior environment is the environment that the cooperations activate with because of its own operations. Financial, economic, physical, culturel, politic and legal environmental factors are very impotant for the operations of cooperations. These environments contain lots of benefit groups. Cooperations can do business either in their home country or in international and multinational environment. They all face with same environmental factors. Business men managing that cooperations or working in that multinationals should know and evaluate these environmental factors. Cultural factors is the subject of our study which is effective as much as the other environmental factors on cooperations. How does culture effect communities consuming behaviors, people's daily lives, business lives and their choices? How strong is the culture effective on the behaviors of people? What kind of strategies and alternatives are developed by Multinational or international cooperations operating more than one culture? How does the Turkey's culturel environment effect the foreign cooperations operating in Turkey? All These questions are replied in this study. In the first part the concept of culture is defined. The meaning of culture and the definition of culture is done. Component of culture is expressed. Culture acquire the people to speak same language. Religion, language, moral ethics, behaviors, estetics, common history and the other components of culture characterize the culture. After that, dimensions of culture are mentioned. In the study of Geert Hofstede, cutures four dimensions are discovered which characterise communities. These are power distence (long - short), risk aversion (low - high), personel orientation (individualistic - collectivistic) and sexual stereotyping (masculinity - femininity). Second part contains informations about general accepted dominant cultures in world. Anglo Sakson, Latin, Fareast, Caucasian Turk, Arab - İslam, Germen - Scandinavian cultures characteristics are mentioned in these part. The next part is about cultural effects on cooperations operating in the geography of dominant cultures. These part also includes some examples and cultures effects on the different departments of companies. Cultures effects on the department of management, marketing, human resources, production and finance are expressed. The rest of the study is about Turkey's culturel environment. National and regional characteristics of Turkish culture. Foreign cooperations operating in Turkey. Their way of looking Turkish culture, their marketing strategies, their way of getting data's about regional cultural behaviors. Interview with top managements of Turkent Co. It is a representitive of Pizza Hut and KFC which are both American fast food giants operating all around the world. Turkish culture has varieties in itself. Because of the geography and history, Turkish culture is under the effect of Asian, İslamic, African and European cultures.
Keywords: Çok taraflı işbirliği; Ekonomi; Kültürel İlişkiler; Uluslararası ekonomi; Uluslararası Işletmecilik