İstanbul belediye başkanlığı seçimleri (1963-1977) - Çölük, Özcan (My University, 2022)
İstanbul’da belediye teşkilatı ilk olarak 1855 yılında Şehremaneti adıyla kuruldu. Şehremanetinin başında bulunan kişiye ise şehremini adı veriliyordu. Şehremini padişah tarafından belirleniyordu. Cumhuriyet döneminde de bu uygulama devam ettirildi. 1930 yılında çıkarılan Belediye Yasası ile belediye başkanının belediye meclisi üyelerinden seçilmesi hüküm altına alınsa da İstanbul Belediyesi’nin bu uygulamadan muaf olduğuna ilişkin madde sebebiyle, İstanbul Valisi aynı zamanda belediye başkanı olarak görev yapmaya başladı. 1963 yılında ilk defa belediye başkanlarının halkın doğrudan oylarıyla seçileceği bir seçim yapıldı. İstanbul Belediyesi için yapılan seçimi AP adayı Nuri Eroğan kazandı. CHP adayı Haşim İşcan ikinci oldu. Eroğan’ın devlet memuru olduğu ve kanunda belirtilen süre içinde istifa etmediği anlaşılınca adaylığının iptaline karar verildi. Bu durumda CHP adayı Haşim İşcan belediye başkanlığı seçimini kazanmış sayıldı. Karar tartışmalara sebep oldu. Milletin iradesinin hiçe sayıldığı savunuldu. Haşim İşcan ise belediye meclisinde AP’li çoğunlukla çalışmak zorunda kaldı. 1968 yılında yapılan seçimden önce Haşim İşcan vefat ettiğinden, CHP’nin adayı Orhan Eyüboğlu oldu. AP, adaylarını önseçimle belirledi. En büyük rakibi Faruk Ilgaz önünde önseçimi kazanan Fahri Atabey, belediye başkanlığı seçimini de kazandı. Seçimin ardından CHP yeniden itirazda bulundu. AP’nin sunduğu İl Genel Meclisi ve Belediye Meclisi aday listelerinin yetkisiz kurullar tarafından belirlendiği iddiasını inceleyen seçim kurulu, AP’nin kazandığı üyeliklerin iptaline karar verdi. Böylece İl Genel Meclisi ve Belediye Meclisi’nde çoğunluk muhalefete geçmiş oldu. Bülent Ecevit’in genel başkan olmasıyla oylarında ülke çapında bir artış olan CHP, 1973 yılındaki seçimlerde Ahmet İsvan’ı aday gösterdi. AP, geçen seçim döneminde olduğu gibi adayını önseçimle belirledi. Mevcut Başkan Atabey yeniden AP adayı oldu. Geçen seçimlerin aksine bu kez seçimleri büyük bir farkla CHP’li Ahmet İsvan kazandı. Böylece ilk defa seçilmiş başkan kendi partisinin çoğunlukta olduğu belediye meclisi ile çalışma şansına kavuşmuş oldu. Bülent Ecevit ve İstanbul İl Örgütü ile ters düşen Ahmet İsvan, önseçimde Aytekin Kotil’e yenildi. İsvan seçimde hile yapıldığını iddia etti. İtirazlara rağmen, Aytekin Kotil CHP’nin belediye başkan adayı oldu. Seçilme şansı oldukça az olan AP’nin adayı ise Aziz Gümüş’tü. Kotil, İsvan kadar oy alamasa da ezici bir sonuçla birinci oldu. 12 Eylül Darbesi’ne kadar görevini sürdürdü. Darbe ile birlikte görevden alındı.
Keywords: Elections; Istanbul; İstanbul; Local government; Seçimler; Turkey; Türkiye; Yerel yönetim