İbn Sînâ’nın es-Siyâsetü’l-menziliyye’si bağlamında ‘ilmü tedbîri’l-menzil - Gider, Abdullah (My University, 2024)
İlmü tedbîri’l-menzil, hane yönetimi, işleyişi ve düzeni ile ilgili iktisadi öncülleri inceleyen bir disiplindir. Oikonomia ise Yunanca oikos (hane) ve nemein (kural) kelimelerinden türetilmiş olup, hane yönetimi anlamına gelir. Alan kurucular nezdinde ilmü tedbîri’l-menzilin kökenleri Antik Yunan oikonomiasına dayanmaktadır. Bu doğrultuda İbn Sînâ, İbn Miskeveyh, Tûsî, Devvânî, Kâtip Çelebi, Kınalızâde, Taşköprîzâde gibi isimler ilmü tedbîri’l-menzil konulu eserler kaleme almışlardır. Oikonomia kavramını inceleyen bize ulaştığı bilinen en eski eser ise Xenophon’un Oeconomicus’udur. Oikonomianın Antik Yunan’dan, İslam düşünce geleneğine aktarılması tercüme faaliyetleri sonucunda gerçekleşmiştir. Oikonomianın, Bryson’a nisbet edilen Yunanca aslı günümüze ulaşmamış Kitâbü Brûson fî tedbîri’r-racul li-menzilih isimli Arapça tercüme üzerinden İslam düşünce geleneğine aktarıldığı ileri sürülmektedir. Bu kavramın İbn Sînâ’nın es-Siyâsetü’l-menziliyye’si vasıtasıyla İslam ilim geleneğine girmiş olması kuvvetle muhtemeldir. es-Siyâsetü’l-menziliyye altı bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler sırasıyla; bütün insanlar için yönetim ve siyasetin gereği, kişinin kendisiyle alakalı siyaseti, gelir ve gider siyaseti, eşiyle ilgili siyaseti, çocuklarına yönelik siyaseti ve hizmetçilerine ilişkin siyasetidir. es-Siyâsetü’l-menziliyye’nin iktisadi analizi İbn Sînâ’nın ekonomi bilimine nasıl yaklaştığını göstermektedir. O, söz konusu risale ile iktisadi birçok meseleye değinmiştir. Bu konular arasında kazanç yollarının tanımlanması, insan kaynağının doğru kullanılması, belirli işlerde istihdam edilecek bireylerin yeteneklerine göre sınıflandırılması, gelir ve gider arasında dengenin kurulması, harcamaların denetlenmesi, tasarrufun gerekliliği, emeğin helal kazançla olan ilişkisi ve ticarette artan gelir ile risk arasındaki ilişki bulunmaktadır.

‘Ilmu tadbīr al-manzil is a discipline that focuses on the economic data related to the management, functioning, and organization of the household. Oikonomia, on the other hand, is a term derived from the Greek words oikos (house) and nemein (rule), referring to household management. According to the founders of the field, the origins of ‘ilmu tadbīr al-manzil are rooted in Ancient Greek oikonomia. Notable scholars, such as Avicenna, Ibn Miskawayh, alṬūsī, al-Dawwānī, Kātib Çelebi, Kınalızâde, and Taşköprülüzâde have written books on the topic. The earliest known work analyzing the concept of oikonomia is Oeconomicus by Xenophon. The transmission of oikonomia from Ancient Greece to the Islamic intellectual tradition resulted from translation activities. The original Greek work attributed to Bryson has not survived, but it is believed that the concept was introduced to Islamic culture through the Arabic translation, Kitābu Bryson fī tadbīr al-rajul li-manzilih. It is highly probable that oikonomia was incorporated into the Islamic scholarly tradition through Avicenna's al-Siyāsa al-manziliyya which consists of six chapters: the necessity of governance and control of all human beings, the administration of oneself, of his income and expenditure, of his spouse, of his children, and of his servants. Avicenna's economic analysis in al-Siyāsa al-manziliyya demonstrates his approach to the science of economics. He addressed many economic issues in his treatise on ‘ilm tadbīr al-manzil. Among these topics are: defining income-generating methods, the proper utilization of human resources, the classification of individuals for specific jobs based on their abilities, establishing a balance between income and expenditure, monitoring expenses, the necessity of savings, the importance of the acquisition of halal earnings, and the relationship between increased income and risk in trade.
Keywords: ‘Ilmu tadbīr al-manzil; al-Siyāsa al-manziliyya; Avicenna; Avicenna, 980-1037; Dini yönleri; Economics; Ekonomi; es-Siyâsetü’l-menziliyye; Islam; İbn Sînâ; İbn Sina, 980-1037; İlmü tedbîri’l-menzil; İslam; Oikonomia; Religious aspects