Avrupa birliği uzay programı ajansının uluslararası işbirliğinde rolü - Yıldırım, Pınar (My University, 2024)
Avrupa Birliği (AB), uzay alanında büyüme, rekabet edebilirlik, sürdürülebilirlik ve güvenlik açısından AB önceliklerini desteklemede uzayın rolünü arttırmak amacıyla eski Avrupa GNSS Ajansının (GSA) kapsamını genişletmeye karar vermesi sonucunda 12 Mayıs 2021’de Avrupa Birliği Uzay Ajansı’nı kurarak yeni sorumluluklarının çerçevesini çizmiştir. Birliğin yeni kurulan Avrupa Birliği Uzay Ajansı (ABUPA) dışında ABİHA madde 189(3)’de Avrupa Uzay Ajansı (AUA) ile gereken her türlü ilişkiyi kurmasına yönelik AB tasarrufu göz önünde bulundurularak AUA ve ABUPA arasındaki ilişki çerçevesi değerlendirilmesi gereken bir alan olarak görülmüştür. Bu çıkış noktası ile birlikte ABUPA’nın uluslararası işbirliği boyutundaki rolünün hangi alanları kapsadığı, hareket özgürlüğünün sınırlarının belirleyicisinin kim olduğu gibi çeşitli soruların cevaplarına ulaşılabilecek bir çalışma oluşturulmuştur. Bu çalışmanın amacı ABUPA’nın uluslararası işbirliğindeki rolünü analiz etmektir. Bu çerçevede literatür taraması yapılmış olup literatüre dayalı nitel veri toplama yöntemi kullanılmıştır. ABUPA’nın uluslararası işbirliğindeki rolü kapsamında uluslararası kuruluşlar, AB üyesi olmayan devletler, sivil toplum kuruluşları ile işbirliği gerçekleştirdiği eğitim, sürdürülebilirlik, güvenlik, savunma, teknoloji, iletişim ve ulaşım alanlarındaki işbirliği altyapısı incelenmiştir. ABUPA’nın uluslararası işbirliği kurabilmesi adına gerçekleştirilen yetki devrinin boyutuna değinilmiştir. Bu bağlamda öncelikli olarak Giriş kısmında BM çerçevesinde uzay hukukunun gelişiminin genel çerçevesi belirtilmeye çalışılmış, literatürde tartışılan konu başlıklarına yer verilmiş olup çalışma hakkında fikir oluşması adına uzayın barışçıl kullanılmasında büyük payı olan uluslararası işbirliğinin anlaşılmasında katkı sağlayacağı düşünülen önbilgiler verilmiştir. Çalışma içerisinde ilk olarak AB’de ajanslaşma sürecinin köklerinden ve AB’de ajanslaşmada yetki devrinin sınırlarından bahsedilmektedir. Çalışma içerisinde ABUPA’nın oluşum sürecinden, yapısından, yetki devri ve uluslararası işbirliği konularından bahsedilmektedir. Uluslararası işbirliği boyutu içerisinde mevcut durumda AB üyesi olmayan Türkiye Cumhuriyeti’nin ulusal uzay ajansı ile ABUPA arasında kurulabilecek işbirliği boyutuna da değinilmiştir. Sonuç bölümünde çalışmanın ana kısmını oluşturan ABUPA’nın uluslararası işbirliğindeki durumu değerlendirilmiş olup, bu rolün geliştirilmesi adına çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

The European Union has decided to expand the scope of the former European GNSS Agency (GSA) in order to increase the role of space in supporting European Union priorities in terms of growth, competitiveness, sustainability and security in the field of space. As a result, it established the European Union Agency for the Space Program on May 12, 2021 and outlined its new responsibilities. Apart from the newly established European Union Agency for the Space Program (EUSPA), the EU's decision to establish all necessary relations with the European Space Agency (ESA) in Article 189 (3) of the Union has been taken into consideration. The relationship framework between the ESA and EUSPA was seen as an area that needed to be evaluated. With this starting point, a study has been created that can answer various questions such as what areas EUSPA's role in the international cooperation dimension covers and who determines the limits of freedom of movement. The aim of this study is to reveal the role of EUSPA in international cooperation. For this purpose, a literature review was conducted and a qualitative data collection method based on the literature was used. Within the scope of EUSPA's role in international cooperation was examined its cooperation infrastructure in the fields of education, sustainability, security, defense, technology, communication and transportation, in which it cooperates with international organizations, non-EU states and non-governmental organizations. The extent of the delegation of authority carried out in order for ABUPA to establish international cooperation was mentioned. In this context, first of all, in the Introduction section has been tried to be specified the general framework of the development of space law within the framework of the UN. Topics discussed in the literature are included, and information that is thought to contribute to the understanding of international cooperation, which has a major role in the peaceful use of space, is given in order to form an idea about the study. In the study, firstly, the roots of the agency process in the European Union and the limits of delegation of authority in agency formation in the EU are mentioned. ABUPA's formation process, structure, delegation of authority and international cooperation issues are mentioned in the study. Within the international cooperation dimension, the cooperation dimension that could be established between the national space agency of the Republic of Turkey, which is not currently an EU member, and ABUPA was also mentioned. In the conclusion section, the situation of ABUPA in international cooperation which constitutes the main part of the study is evaluated and suggestions are made.
Keywords: Aeronautics; Avrupa Birliği Uzay Programı Ajansı; Birleşmiş Milletler; Havacılık; International Cooperation; Law and legislation; Space; Space law; Turkish Space Agency; Türkiye Uzay Ajansı European Union Agency for the Space Programme; Uluslararası İşbirliği; United Nations; Uzay; Uzay hukuku; Yasa ve yasama