Lise biyoloji, fizik ve kimya ders kitaplarında kullanılan bilim tarihi hikâyelerinin niteliksel incelenmesi - Sarıbaş, Yasemin (My University, 2019)
ÖZETFen eğitiminde bilim tarihinin eğitimde kullanımının önemi pek çok makale, tez ve doktoraçalışmalarıyla birlikte birçok eğitimci tarafından dile getirilmektedir. Pek çok fen bilimlerieğitimcisi bilim tarihinin bilimsel içeriğin ve bilimsel bilginin doğasının öğretilmesindepotansiyel bir kaynak ve etkin bir bağlam olarak kullanılabileceğini düşünmektedir. Bilimtarihi öğrencilerin bilimin doğasını, bilimsel model, teori ve kanunları, bilimsel bilginindeğişkenliğini ve yanlışlanabilirliğini anlamalarına yardımcı olmasının yanında bilimin vebilim insanlarının sosyal ve kültürel çevreden nasıl etkilendiğini, bilimin ortak bir kültürelmiras olduğunu ve bilimin toplumun refah ve gelişimini nasıl etkilediğini anlamalarına dayardımcı olmaktadır.Eğitimde bilim tarihi kullanımında ders kitaplarının rolü çok büyüktür. Ders kitapları eğitimöğretimprogramının temsilcisi ve öğretmenin rehberidir. Öğrenme ortamı ve sürecinde derskitapları öğretmenden sonra en önemli faktörlerden biridir. Ders kitapları, müfredatı öğrenmeortamına yansıtan öğretim materyalleridir. Yıllardır fen öğretiminde, fen ders kitapları baskınöğretim materyali olarak bilinmektedir ve binlerce sınıfta öğretimin içeriğinin belirlenmesi veöğretim sürecinin planlanması bu kitaplara göre yapılmaktadır.Bu çalışmada; Milli Eğitim Bakanlığı tarafından liselerde ders kitabı olarak okutulması uygungörülmüş lise biyoloji, kimya ve fizik ders kitaplarında bulunmakta olan bilim tarihihikâyeleri incelenerek bilim tarihinin ne kadar ve ne nitelikte kullanıldığı incelenmektedir.Araştırma yaklaşımı nitel araştırma ve çalışma deseni ise doküman analizidir. Lise derskitapları incelenirken öncelikle her ders kitabında bulunmakta olan bilim tarihi hikâyeleriiçeren ünite ve bölümler belirlenmiş; ardından bilim tarihi hikâyelerinin içerik ve niteliğikavramsal, prosedürel ve bağlamsal anlayış açısından 13 ölçüt kullanılıp puanlanarakincelenmiştir.Araştırma sonucunda lise biyoloji, fizik ve kimya ders kitaplarında bulunmakta olan bilimtarihi hikâyelerinin sadece kavramsal anlayış açısından yeterli seviyede olduğu belirlenmiştir.Bilim tarihi hikâyelerinde prosedürel ve bağlamsal anlayış açısından bilim tarihi kullanımınaistenilen seviyede yer verilmemiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar alanyazınla hemenhemen benzer sonuçlar içermektedir.

ABSTRACTThe importance of the use of the science history in science education is voiced by manyscience educators. Many science educators think that the history of science can be used as apotential resource and an effective context for teaching scientific content and the nature ofscientific knowledge. Accordingly, the history of science not only helps students understandthe nature of science, scientific models, theories and laws, science variability and falsibiality,but also how science and scientists are influenced by the social and cultural environment, thatscience is a common cultural heritage and how science affects the welfare and development ofsociety.The role of textbooks in the use of the history of science in education is enormous. Thetextbooks are representative of the curriculum and the teacher's guide. Textbooks are one ofthe most important factors after the teacher in the learning environment and process.Textbooks are teaching materials that reflect the curriculum to the learning environment. Inscience teaching for many years, science textbooks have been known as the dominantteaching material, and in thousands of classes, the determining of the content of teaching andthe planning of the teaching process are made according to these books.To this end, this study examined how and how often the history of science was used in thehigh school biology, chemistry and physics textbooks, which were approved by the Ministryof National Education as a textbook in high schools.A qualitative research approach was utilized and the study design was document analysis.While examining the high school textbooks, firstly units and departments containing thestories of science history in each textbook were determined; then, the content and quality ofscience history stories were examined by scoring 13 criteria in terms of conceptual,procedural and contextual understanding.As a result of the research, the history of science stories found in high school biology, physicsand chemistry textbooks were sufficient only for conceptual understanding. The proceduraland contextual understanding in the history of science stories in the textbooks were found tobe neglected. The results obtained from the research are almost similar to the literature.
Keywords: bilim tarihi textbooks; ders kitapları; Education; Eğitim; High school teaching; Lise öğretimi; the history of science