Ahmed Vâsıf Efendġ ve mehâsġnü'l-âsâr ve hakā‟ġku'l-ahbâr'ı 1166-1188/ 1752-1774 (inceleme ve metin) - Sağlam, Nevzat (My University, 2014)
AHMED VÂSIF EFENDİ VE MEHÂSİNÜ'L-ÂSÂR VE HAKĀ’İKU'L-AHBÂR'I 1166-1188/ 1752-1774 (İNCELEME VE METİN) Bu çalışmanın amacı, Vak‘anüvis Ahmed Vâsıf Efendi'nin hayatı ve Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakāʼiku'l-Ahbâr isimli tarihe dâir eserinin h. 1166-1188/ 1752-1774 yıllarını kapsayan döneminin tenkitli neşrini yapmaktır. Bu çalışma iki bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, “Ahmed Vâsıf Efendi'nin Hayatı” başlığı altında doğumundan vefatına kadarki süreçte tahsîli, Osmanlı-Rus ve Avusturya savaşlarında bazı idarî ve diplomatik görevlerle cephede bulunması, vak‘anüvisliği, matbaa ortaklığı, İspanya elçiliği, sürgüne gönderilmesi, idârî görevleri ve reîsülküttâplığı incelenmiştir. “Muhtelif Yönleriyle Ahmed Vâsıf” başlığı altında şahsiyeti, fizîkî yapısı, edebî yönü tarih anlayışı, dönemin siyasi ve askerî yapısına dair görüşleri ve Avrupa'ya bakışı gibi konular ele alınmıştır. Vâsıf'ın tarih başta olmak üzere edebiyata, ahlâka ve diğer konulara ilişkin telif veya tertip ettiği eserler, “Ahmed Vâsıf Efendi'nin Eserleri” başlığı altında incelenmiştir. “Vâsıf Tarihi'nin Husûsiyetleri” başlığı altında ise, çalışmamıza konu olan 1166-1188/ 1752-1774 yıllarını ihtivâ eden Vâsıf Tarihi'nin nüshalarının tavsifi, tarihindeki üslûbu, kaynakları, tesirleri ve eserinin kaynak değeri ortaya konulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise, nüsha farklılıkları da gösterilmek sûretiyle metin verilmiştir. Vak‘anüvis, Ahmed Vâsıf Efendi, Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakāʼiku'l-Ahbâr, Vâsıf Tarihi, 1166-1188/ 1752-1774, Sultan III. Mustafa, 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı, Küçük Kaynarca Antlaşması, Seyyid Mehmed Hâkim, Çeşmîzâde, Sadullah Enverî.

AHMED VÂSIF EFENDİ AND HIS MEHÂSİNÜ'L-ÂSÂR VE HAKĀ’İKU'L-AHBÂR'I 1166-1188/ 1752-1774 (ANALYSIS AND TEXT) The aim of this study is to tell the life of Chronicler Ahmed Vâsıf Efendi and to make a critical edition of his chronic named “Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakāʼiku'l-Ahbâr”, the period of which covers the years from 1752 (1166) to 1774 (1188). The study consists of two chapters. In the first chapter titled “The Life of Ahmed Vâsıf Efendi”, we have analyzed his education throughout his life, his taking part in the Ottoman-Russian and Austrian wars with some administrative and diplomatic tasks, his activities as a chronicler, appointment of him to Spain as an ambassador, his exile, his administrative tasks and his activities as a reîsülküttâb (the head of the scribes). Under the title of “Ahmed Vâsıf with His Various Aspects”, we have focused on the subjects like his personality, physical appearance, literary works, historical perspective, his views on political and military structure of that period and his perspective on Europe. Under the title of “The Works of Ahmed Vâsıf Efendi”, we have analyzed the works on mainly history, literature, morality and the other topics. Under the title of “The Features of Vâsıf’s History”, we have tried to describe the copies of Vâsıf’s History, the periods of which cover 1166-1188/ 1752-1774, the method in his history, its sources, its effects and its value. In the second chapter, the differences among the copies of the book have been showed and the text has also been given. Chronicler, Ahmed Vâsıf Efendi, Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakāʼiku'l-Ahbâr, Vâsıf’s History, 1166-1188/ 1752-1774, Sultan Mustafa III, 1768-1774 Ottoman-Russian War, Treaty of Küçük Kaynarca, Seyyid Mehmed Hâkim, Çeşmîzâde, Sadullah Enverî.
Keywords: Ahmed Vasıf Efendi; Ahmed Vâsıf Efendi, 1 ö. 1806; Ahmet Vasıf Efendi; Biyografiler; Görüşleri; Hayatı ve Eserleri; İspanya Sefareti; Osmanlı İmparatorluğu, 1281 - 1918; Osmanlı Rus Savaşı; Osmanlı Rus Savaşı, 1768-1774; Sefaretnameler; Tarih; Tarih Açısından; Türkiye