Ebü’n-Nâfi' el-Kâzâbâdî ve Şerhu Ferâ’idi’l-Fevâ’id’in Tahkik ve İncelemesi - Dilek, Uğur Bekir (My University, 2003)
Arap Edebiyatı'nda belâgat çalışmaları câhiliyye dönemi şairlerinin yaptığı edebî tenkitle başlamış, Kur'an-ı Kerim'in nazil olmasıyla birlikte bu faaliyet daha da hızlanmıştır. İslâm'ın ilk dönemlerinde belâgat ilmi müstakil bir ilim olmamakla birlikte diğer ilimlerin özellikle tefsir ilminin konuları içinde ele alınıyordu. VIII/ XIV. yüzyıla gelindiğinde belâgat ilmi müstakil bir ilim haline gelmiş, belâgatla alakalı en önemli kaynak eserler bu dönemde verilmiştir. Daha sonraki devirlerde belâgatın bazı konuları hakkında müstakil eserler kaleme alınmıştır. Bunlardan birisi de Ebü'l-Kâsım Şemsüddîn Muhammed b. Ebû Bekr el-Leysî es-Semerkandî'nin (ö.888/ 1483) istiare sanatı hakkında yazmış olduğu muhtasar eseri Ferâ'idü'l-Fevâ'id'idir (Risâletü'l-İstiâre, er-Risâletü's-Semerkandiyye). Eser müstakil olmasına rağmen istiare sanatını

bir şekilde ele almış, istiarenin en önemli kısımlarını zikretmiştir. Risale ilim dünyasında çok büyük bir üne kavuşmuş üzerine onlarca şerh, haşiye ve talikat yapılmıştır. Bu eser üzerine şerh yazanlardan birisi de Ebü'n-Nâfi el-Kazâbâdî'dir (ö.1163/ 1750). el-Kazâbâdî eserine Mülahhasu Netâici'l-Enzâr ve Muhassalü Ebkâri'l-Efkâr ismini vermiştir. Eser ayrıca Şerhu Risâleti'l-İstiâre, Şerhu Ferâidi'l-Fevâid ve Şerhu'r-Risâleti's-Semerkandiyye gibi isimlerle de anılmaktadır. Bu tezde el-Kazâbâdî'nin şerhinin tahkiki (edisyon kritik) yapılmıştır. Girişte belâgat ve istiâreden, birinci bölümde es-Semerkandî'nin hayatı, eserleri ve Ferâidü'l-Fevâid'inden, ikinci kısımda el-Kazâbâdî'nin hayatı, eserleri ve Şerhu Ferâidi'l-Fevâid'inden bahsedilmiştir, son bölümde de şerhin tahkikli metni verilmiştir. In Arabic Literature the rhetorical studies started with the literary criticism of the poets of the pre-İslamic arabian Paganizm and the descending of the Holy Quran. At the early ages of İslam, in spite of the rhetoric wasn't an independent knowledge, it had been studying in the subjects of commentary on the Quran. In the VIII/ XIV. century the rhetoric become an independent science, and the most important works on it was written in this century. After this century some independent books on some subjects of the rhetoric was written, one of them is Faraid al-Favaid, which was written by Abu'l-Kasım al-Laysi es-Samarkandi on metaphor, that is an independent book on metaphor, he explains metaphor shortly, and expressions the most important sections of it. On this book have been written many commentaries, marginal notes and annotations. One of them is Mulahhas Nataic al-Anzar ve Muhassal Abkar al-Afkar li'l-Kazabadi, this book is named after Şarh Risale İstiare, Şerh Faraid al-Favaid or Risale Semerkandiyye as well. In this thesis, we present edition of the text. In the introduction, we explained what rhetoric and metaphor is, in the first chapter we give some information on the life of Samarkandi, his works, and his Faraid al-Favaid. In the second chapter we give some information on the life of Kazabadi, his works and his Şarh Faraid al-Favaid. In the last chapter we present the edition critic of the text was taken place.
Keywords: Arap Edebiyatı; Din; İslam Dini; Kur’an ve Kur’an İlimleri