Yapısal sevi̇ye teori̇si̇’ne göre hazırlanmış sosyobi̇li̇msel senaryoların öğretmen adaylarının akademi̇k başarı, eleşti̇rel düşünme ve karar verme beceri̇leri̇ne etki̇si̇ni̇n incelenmesi̇ - Balcıoğlu, Ali (My University, 2023)
Yirmi birinci yüzyılda bilginin ve teknolojinin gelişmesi ile insan hayatının önemli bir parçası olan karar verme becerisinin önemi de her geçen gün artmaktadır. Fen eğitiminde de karar vermenin ve muhakeme yeteneğinin özel bir yeri vardır. Milli Eğitim Bakanlığı, öğrencilerin karar verme becerilerinin geliştirilmesini fen eğitimin özel amaçlarından biri olarak tanımlamıştır. Bu çalışmanın amacı; Yapısal Seviye Teorisi’ne göre hazırlanmış sosyobilimsel senaryoların öğretmen adaylarının akademik başarı, eleştirel düşünme ve karar verme becerilerine etkisini incelemektir. Ayrıca öğretmen adaylarının sosyobilimsel senaryolarda verdikleri kararların karar verme stillerine ve senaryoların sahip olduğu farklı psikolojik mesafeye bağlı olarak değişip değişmediği de incelenmiştir. Araştırma nitel ve nicel yöntemin birlikte yer aldığı karma araştırma yöntemlerinden biri olan birleştirme (çeşitleme) yöntemine uygun olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın deseni deneysel desen türlerinden yarı deneysel (eşleştirilmiş) desendir. Araştırmanın örneklemini İstanbul ilinde yer alan bir devlet üniversitesinde lisans ikinci sınıfa devam etmekte olan fen bilgisi öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda seçkisiz olarak atanan 30 deney ve 30 kontrol olmak üzere olmak üzere 60 fen bilgisi öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel boyutunu ise amaçlı örnekleme metodu ile seçilmiş 30 fen bilgisi öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırma 10 haftalık bir süreçte gerçekleştirilmiştir. Araştırmada katılımcıların akademik başarılarını, eleştirel düşünme seviyelerini, karar verme stillerini ve karar verme becerilerini belirlemek için sırasıyla ‘Enerji Kaynakları Akademik Başarı Testi’, ‘Kavramsal Anlama Anketi’, ‘Eleştirel Düşünme Standartları Ölçeği’, ‘Melbourne Karar Verme Ölçeği’, ‘Karar Verme Anketi’ ve ‘Karar Matrisi’ uygulanmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının uygulamaya ve sürece yönelik görüşlerini analiz etmek amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonuçları, fen bilgisi öğretmen adaylarının sahip oldukları akademik bilgi düzeyinin karar verme becerileri üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu göstermektedir. Öğretmen adaylarına verilen karar verme eğitimi sonucunda karar verme becerilerinin artış yaşandığı görülmektedir. Sahip olunan karar verme stiline göre karar verme becerileri arasında farklılık tespit edilmiştir. Dikkatli karar verme stili ile kaçıngan karar verme stiline sahip olan öğretmen adayları arasında dikkatliler lehine, dikkatli karar verme stili ile erteleyici karar verme stiline sahip öğretmen adayları arasında dikkatliler lehine ve kaçıngan karar verme stiline sahip öğretmen adayları ile panik karar verme stiline sahip öğretmen adayları arasında ise panik karar verme stiline sahip olanlar lehine anlamlı fark bulunmuştur. Araştırmada yer alan farklı psikolojik seviyeye sahip sosyobilimsel senaryolarda önemsenen kriterler arasında büyük oranda benzerlik bulunmuş olsa da yakın psikolojik mesafeye sahip olan senaryolarda daha az risk alma eğilimde oldukları, ekonomi konularına daha fazla önem verdikleri görülmüştür. Öğretmen adaylarının senaryolarda yer alan çok kriterli karar vermeleri gereken durumlarda karar matrisi kullanarak verdikleri kararların sezgisel olarak verdikleri kararlardan farklı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunlarla beraber katılımcıların ifadeleri çalışmanın nicel sonuçlarını desteklemektedir.

In the 21st century, as knowledge and technology continue to advance, the significance of decision-making skills, a crucial aspect of human life, has been growing steadily. Decision-making and reasoning skills hold a distinct place in science education as well. The Ministry of National Education has defined the enhancement of students' decision-making skills as one of the specific objectives of science education. The aim of this study is to investigate the impact of socioscientific scenarios prepared according to the Construal Level Theory on preservice teachers' academic achievement, critical thinking, and decision-making skills. Additionally, the study examines whether the decisions made by preservice teachers in socioscientific scenarios vary based on their decision-making styles and the differing psychological distance inherent in the scenarios. The research is designed using the mixed methods approach, which combines qualitative and quantitative methods, specifically utilizing the convergent design. The research design falls under the category of semi-experimental (matched) design, a type of experimental design. The sample of the study consists of preservice science teachers who are in their second year of undergraduate studies at a state university located in Istanbul. In the quantitative dimension of the research, a total of 60 participants, with 30 in the experimental group and 30 in the control group, are non-randomly assigned. In the qualitative dimension, a purposive sampling method is used to select 30 preservice science teachers. The research was conducted over a period of 10 weeks. To assess participants' academic achievements, critical thinking levels, decision-making styles, and decision-making skills, the following instruments were administered: Energy Resources Academic Achievement Test, Conceptual Understanding Survey, Critical Thinking Standards Scale, Melbourne Decision Making Questionaire, Decision-Making Questionnaire, and Decision Matrix. Additionally, semi-structured interviews were conducted to analyze the participants' perspectives on the implementation and process. The findings of the study indicate a positive impact of the participants' academic knowledge level on their decision-making skills. There is evidence of an increase in decision-making skills following decision-making education provided to preservice teachers. Differences in decision-making skills were observed based on the decision-making styles possessed by participants. Significant differences were found favoring cautious decision-makers over avoidant decision-makers, cautious decision-makers over procrastinator decision-makers, and avoidant decision-makers over panic decision-makers. Although a considerable degree of similarity existed among the significant criteria across socioscientific scenarios with varying psychological distances, scenarios with closer psychological distance revealed a lower tendency to take risks and a greater emphasis on economic considerations. Moreover, it was concluded that participants' decisions using decision matrices in scenarios involving multi-criteria decision-making situations differed intuitively made decisions. The participants' statements are consistent with the quantitative findings of the research.
Keywords: Construal Level Theory; Critical Thinking; Decision Making; Decision Making Styles; Decision Matrix; Eleştirel Düşünme Socioscientific topics; Karar Matrisi; Karar Verme; Karar Verme Stilleri; Öğretmenler, Yetiştirilmesi; Sosyobilimsel konular; Teachers, Training of; Turkey; Türkiye; Yapısal Seviye Teorisi