Endüstri 4.0 ve toplum 5.0 bağlamında dijital dönüşüm yönetimi ve stratejileri

Abstract

Günümüzde dijitalleşme, eğitimden sağlığa, ekonomiden kamu yönetimine kadar pek çok alanda köklü değişimleri beraberinde getirmektedir. Bu dönüşüm süreci, özellikle Endüstri 4.0 ve Toplum 5.0 kavramları çerçevesinde ele alındığında, bireylerin ve kurumların dijital teknolojilerle etkileşim biçimlerinin yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Eğitim sistemleri de bu dönüşümden önemli ölçüde etkilenmekte ve geleneksel öğretim yöntemleri, yerini esnek, kişiselleştirilmiş ve dijital araçlarla desteklenen öğrenme ortamlarına bırakmaktadır. Bu bağlamda dijital dönüşümün başarılı şekilde gerçekleştirilmesi, yalnızca teknolojik araçların kullanımını değil, aynı zamanda etkili bir stratejik yönetim anlayışını ve vizyoner liderliği de gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı’nda görev yapan üst düzey yöneticilerin dijital dönüşüm yönetimi ve stratejilerine ilişkin görüşlerini analiz etmeyi ve bilişim teknolojileri öğretmenlerinin dijital dönüşüm sürecine yönelik görüşlerini deneyimlerini, ihtiyaçlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte, bu çalışma kapsamında elde edilen bulgular doğrultusunda eğitim yöneticilerine stratejik planlama süreçlerinde rehberlik edebilecek nitelikte geçerli ve güvenilir bir Dijital Dönüşüm Yönetimi Ölçeği geliştirilmiştir. Araştırma, açıklayıcı sıralı karma yöntem deseni ile yapılandırılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda, Millî Eğitim Bakanlığı Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü’nde görevli 10 üst düzey yönetici ve İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne bağlı resmi ortaokul ve liselerde görev yapan 20 bilişim teknolojileri öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu veriler, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve dijital dönüşüm sürecine dair yönetsel bakış açıları, stratejik öncelikler, karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri tematik olarak kategorize edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda ise İstanbul ilinde görev yapan 650 öğretmenden toplanan veriler aracılığıyla Dijital Dönüşüm Yönetimi Ölçeği geliştirilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçek üç faktörlü bir yapıya sahip olarak belirlenmiştir: ‘‘Okul Yönetiminin Desteği’’, ‘‘Dijital Araçlara Erişim ve Altyapı’’ ve ‘‘Merkezi Yönetimin Desteği’’ faktör yapısının geçerliliği, doğrulayıcı faktör analizi ile bağımsız bir örneklem üzerinde test edilmiş ve elde edilen uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Geliştirilen ölçeğin Cronbach Alpha katsayısı 0.942 olarak hesaplanmış ve alt boyutlara ilişkin katsayılar da yüksek iç tutarlılığı göstermektedir. Araştırma bulguları, eğitim kurumlarının dijital dönüşüm süreçlerinde sürdürülebilir bir başarı için hem merkezi hem yerel düzeyde bütüncül ve stratejik bir yönetim anlayışına ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır. Eğitim yöneticilerinin dijital okuryazarlık, stratejik öngörü, veri temelli karar alma ve kriz yönetimi gibi becerilerle donatılmasının, öğretmenlerin ise dijital araçlara erişimlerinin ve mesleki gelişim fırsatlarının artırılmasının, dönüşüm sürecinin etkililiğini artıracağı düşünülmektedir. Geliştirilen Dijital Dönüşüm Yönetimi Ölçeği, bu süreçlerin ölçülmesi ve değerlendirilmesi açısından kurumsal karar alıcılara önemli bir araç sunmaktadır. Bu araştırma sonucunda, Türkiye’de Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim ve Yenilik Teknolojileri Genel Müdürlüğü’ne bağlı üst düzey yöneticilerin dijital dönüşüm sürecine ilişkin karar alma ve strateji geliştirme konularında genel olarak etkili bir yönetim sergiledikleri, özellikle dijital dönüşümde önemli bir rol oynayan birimlerin yeniliğe açık ve esnek yapılar sunduğu belirlenmiştir. Ancak, öğretmen görüşleri sahada uygulamayla ilgili ciddi sorunlar yaşandığını ortaya koymaktadır. Bu sorunlar arasında dijital altyapı eksiklikleri, kalabalık sınıflar, öğretmen görüşlerinin yeterince dikkate alınmaması ve uygulamalarda merkezi stratejilerin sahada yetersiz karşılık bulması yer almaktadır. Araştırmanın nicel bulgularına göre geliştirilmiş olan Dijital Dönüşüm Yönetimi Ölçeği’nin ise güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar, dijital dönüşümün eğitimde sadece teknolojik araçların teminiyle sınırlı olmadığını aynı zamanda stratejik, katılımcı ve çok boyutlu bir yönetim anlayışının gerekli olduğu sonucunu ortaya koymaktadır.

Today, digitalization is bringing about profound changes in many areas, from education to healthcare, from the economy to public administration. This transformation process, especially when considered within the framework of Industry 4.0 and Society 5.0, necessitates the restructuring of the ways in which individuals and institutions interact with digital technologies. Education systems are also significantly affected by this transformation, with traditional teaching methods giving way to flexible, personalized learning environments supported by digital tools. In this context, the successful implementation of digital transformation requires not only the use of technological tools but also an effective strategic management approach and visionary leadership. This study aims to analyze the views of education experts working at the Ministry of National Education in Turkey on digital transformation management and strategies and to reveal the views, experiences, and needs of information technology teachers regarding the digital transformation process. Furthermore, based on the findings obtained within the scope of this study, a valid and reliable Digital Transformation Management Scale has been developed to guide education managers in their strategic planning processes. The research was structured using an explanatory sequential mixed methods design. In the qualitative dimension of the research, semi-structured interviews were conducted with 10 education experts working at the General Directorate of Innovation and Educational Technologies of the Ministry of National Education and 20 information technology teachers working at official middle schools and high schools affiliated with the Istanbul Provincial Directorate of National Education. These data were analyzed using content analysis and categorized thematically according to managerial perspectives on the digital transformation process, strategic priorities, problems encountered, and solution suggestions. In the quantitative dimension of the research, the Digital Transformation Management Scale was developed using data collected from 650 teachers working in Istanbul. As a result of exploratory factor analysis, the scale was determined to have a three-factor structure: “School Management Support,” “Access to Digital Tools and Infrastructure,” and “Central Management Support.” The validity of the factor structure was tested on an independent sample using confirmatory factor analysis, and the fit indices obtained indicated that the model was acceptable. The Cronbach's Alpha coefficient of the developed scale was calculated as 0.942, and the coefficients for the sub-dimensions also showed high internal consistency. The research findings reveal that educational institutions need a holistic and strategic management approach at both the central and local levels for sustainable success in digital transformation processes. It is believed that equipping education managers with skills such as digital literacy, strategic foresight, data-driven decision-making, and crisis management, and increasing teachers' access to digital tools and professional development opportunities will enhance the effectiveness of the transformation process. The developed Digital Transformation Management Scale provides an important tool for institutional decision-makers in measuring and evaluating these processes. As a result of this research, it was determined that education experts affiliated with the Ministry of National Education’s General Directorate of Education and Innovation Technologies generally demonstrated effective management in decision-making and strategy development related to the digital transformation process, and that units playing an important role in digital transformation offered innovative and flexible structures. However, teachers’ views reveal serious problems in the field. These problems include digital infrastructure deficiencies, crowded classrooms, insufficient consideration of teachers’ views, and the inadequate implementation of central strategies in the field. According to the quantitative findings of the study, the Digital Transformation Management Scale developed is a reliable and valid measurement tool. These results indicate that digital transformation in education is not limited to the provision of technological tools but also requires a strategic, participatory, and multidimensional management approach.