Ergenlerde bilişsel yapılar ve sosyal kaygı arasındaki ilişkinin bilişsel davranışçı yaklaşım açısından yorumlanması

Abstract

Bu araştırmada ergenlerin sosyal kaygı düzeyleri ile bilişsel yapıları (fonksiyonel olmayan tutumlar ve ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmalar) arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmanın evrenini, Kadıköy İlçesi’ nde devlete bağlı örgün eğitim kurumlarına devam eden 14 ve 17 yaş ilköğretim ve ortaöğretim öğrencileri oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise Kadıköy İlçesindeki üç ilköğretim kurumuna (İkbaliye İlköğretim Okulu, 60. Yıl Anadolu İlköğretim Okulu, 50. Yıl Feridun Tümer İlköğretim Okulu) ve beş ortaöğretim kurumuna (Fenerbahçe Lisesi,General Ali Rıza Ersin Lisesi, Kadıköy Anadolu Lisesi, Mehmet Beyazıt Lisesi ve 50. Yıl Tahran Lisesi) devam eden 239’ u 14 yaşında, 337’ si 17 yaşında, 309 erkek 276 kız, toplam 576 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın amacını gerçekleştirebilmek için gerekli bilgiler dört adet veri toplama aracı ile toplanmıştır. Sosyal kaygı düzeyini belirlemek için, “Liebowitz Sosyal Anksiyete Ölçeği”; bilişsel yapıları belirlemek için ise “Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği” ve “İlişkilerle ilgili Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği” ; bağımsız değişkenler için ise araştırmacı ve danışmanı tarafından geliştirilen “Kişisel Bilgi Formu” kullanılmıştır. Uygulama sonucunda elde edilen verilerin istatistiksel analizi için SPSS 10.0 paket programından yararlanılmış, ergenlerin sosyal kaygı ve bilişsel yapıları arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla Pearson Çarpım Momentler Korelasyon Katsayısı; bağımsız değişkenler ile sosyal kaygı arasındaki ilişkinin saptanması için de İlişkisiz Grup t Testi ve Kruskal Wallis Testi kullanılmıştır. Tespit edilen farklılıkların hangi gruptan kaynaklandığını belirlemek için ise Mann Whitney U Testi kullanılmıştır. Analizler sonucunda elde edilen bulgulara göre, ergenlerin sosyal kaygıları ile fonksiyonel olmayan tutumları ve ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca ergenlerin sosyal kaygı düzeylerinin, yaş ve anne baba birliktelik durumuna göre değişmediği ortaya çıkmıştır. Ergenlerin sosyal kaygılarının cinsiyete göre farklılaştığı tespit edilmiş ve bu farklılığın erkeklerin lehine olduğu saptanmıştır. Bir diğer bulgu ise, ergenlerin sosyal kaygı düzeylerinin, anne eğitim durumuna göre, baba eğitim durumuna göre farklılaşmakta olduğudur. Anahtar sözcükler: Sosyal Kaygı, Bilişsel Yapılar, Fonksiyonel Olmayan Tutumlar, Bilişsel Çarpıtmalar, Bilişsel Davranışçı Teoriler.

In this research, the relationship between adolescents’ social anxiety levels and their cognitive structures -dysfunctional attitudes and interpersonal cognitive distortions- is analyzed. The research universe comprised of 14 and 17 years old primary and secondary level formal education students going to public schools located in the district of Kadıköy in the city of İstanbul. The research sample consisted of 576 students, 309 male and 276 female; of whom 239 were 14 years old and going into three primary-education institutions, namely İkbaliye, 60. Yıl Anadolu and 50. Yıl Feridun Tümer Primary Schools; and 337 were 17 years old and going into five secondary-education institutions, namely Fenerbahçe, General Ali Rıza Ersin, Kadıköy Anadolu, Mehmet Beyazıt and 50. Yıl Tahran High Schools. Information needed to realize the purpose of the research is obtained via four data gathering instruments. Liebowitz Social Anxiety Scale is used to determine the level of social anxiety, Dysfunctional Attitudes Scale and Interpersonal Cognitive Distortions Scale are used to identify the cognitive structures and Personal Information Form created by the researcher and applied in order to specify the independent variables. SPSS 10.0 program is used for the statistical analyses of data obtained during the research; Pearson’s Product Moment Correlation is used to determine the relationship between adolescents’ social anxiety and cognitive structures, and The Independent Group t Test and Kruskal-Wallis Test is used to ascertain the relationship between the independent variables and social anxiety. Mann Whitney U Test is used to find out from which group the differences aroused. According to the findings from the analyses, a significant relationship is specified between adolescents’ social anxiety and dysfunctional attitudes-interpersonal cognitive distortions. Further, adolescents’ social anxiety levels didn’t change according to age and the case of parents’ unity/ discrepancy. It is found that adolescents’ social anxiety differed according to gender, males demonstrating higher scores. Another finding is that adolescents’ social anxiety levels differed according to parents’ education levels. Key Words: Social Anxiety, Cognitive Structures, Dysfunctional Attitudes, Cognitive Distortions, Cognitive-Behavioral Theories.