Mehmed Emin Vahîd Paşa'nın Şerh-i Kasîde-i Dimyâtiyye (Mirkāt-ı Münâcât) isimli eserinde tasavvufî muhtevâ

Abstract

ÖZNûreddîn ed-Dimyâtî’nin (ö. 921/ 1515) Kasîde-i Dimyâtiyye’si esmâ-i hüsnâ ile yapılan manzûm bir münâcâttır. Üzerine şerh, tahmîs ve tercüme çalışmaları yapılan eseri Türkçe olarak şerh edenlerden biri de son dönem Osmanlı bürokratlarından Mehmed Emîn Vahîd Paşa’dır (ö. 1244/ 1828). Bu çalışmanın birinci bölümünde Nûreddîn ed-Dimyâti ve Vahîd Paşa, hayatları ve eserleri ekseninde tanıtılmış ayrıca Kasîde-i Dimyâtiyye etrafında oluşan literatür tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümün ilk kısmında Mirkāt-ı Münâcât, Kasîde-i Dimyâtiyye’nin Türkçe şerhlerinden olan Fevâidü’l-Leâlî fî Beyâni Esmâi’l-Müteâlî ve Behcetü’l-Meâlî Şerhu Esmâillâhi’l-Müteâlî ile genel özellikleri, içeriği ve kaynakları açısından yer yer kıyaslanmak suretiyle incelenmiştir. İkinci kısmında kavramlar-konular ve esmâ-i hüsnâ ile kasîdenin beyitlerinin havâssı bağlamında Mirkāt-ı Münâcât’taki tasavvufî muhtevâ analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde ise Mirkāt-ı Münâcât’ın nüshaları hakkında bilgi verilerek müellifine ait iki nüshanın karşılaştırıldığı çeviri yazısı yapılmıştırİÇİNDEKİLERÖZ………….IABSTRACTIIÖNSÖZ………..IIIİÇİNDEKİLERIVKISALTMALARVIGİRİŞ……….11.ÇALIŞMANIN KONUSU, AMACI VE KAPSAMI12.ÇALIŞMANIN KAYNAKLARI3BİRİNCİ BÖLÜM8NÛREDDÎN ED-DİMYATÎ VE MEHMED EMÎN VAHÎD PAŞA: BİYOGRAFİ VE LİTERATÜR81.NÛREDDÎN ED-DİMYÂTÎ82.KASÎDE-İ DİMYÂTİYYE122.1.KASÎDE-İ DİMYÂTİYYE ÜZERİNE YAPILAN TÜRKÇE ÇALIŞMALAR162.1.1.Mehmed Emîn Vahîd Paşa: Mirkāt-ı Münâcât162.1.2.Mehmed Saîd b. İbrâhîm b. Ömer: Dürr-i müntehabat-ı musaffâ alâ Kasîdeti’d-dimyâtî162.1.3.Şeyh İbrahim Nûreddîn el-Kâdirî: Fevâidü’l-leâlî fî beyâni esmâi’l-müteâlî172.1.4.Mustafa Şükrî: Süllem-i Münâcât182.1.5.Mustafa Behçet b. Muhammed Sâlim: Behcetü’l-meâlî şerhu esmâillâhi’l-müteâlî182.2.KASÎDE-İ DİMYÂTİYYE ÜZERİNE YAPILAN ARAPÇA ÇALIŞMALAR192.2.1.Ahmed Zerrûk: el-Mevâhibü’s-seniyye fî havâssi nazmi’d-dimyâtiyye202.2.2.Şeyhü’l-İslâm Mehmed Es’ad Efendi: Tahmîsü’l-Kasîdeti’d-dimyâtiyye222.2.3.Mehmed Akkirmânî: Şerhu tahmîsi’l-kasîdeti’d-dimyâtiyye242.2.4.Yusuf b. Hüseyn el-Hüseynî: el-Fevâidü’l-mansûriyye şerhü'l-kasîdeti'd-dimyâtiyye252.2.5.Muhammed b. Ahmed eş-Şerîf el-Cezâirî: el-Kavlü’l-mütevâtî fî şerhi kasîdeti’d-dimyâtî262.2.6.Abdülfettâh es-Seyyid et-Tûhî: Şerhu’d-dimyâtiyye ve fevâidüha’r-ravhâniyye272.3.DİĞER ŞERHLER273.MEHMED EMİN VAHÎD PAŞA293.1.HAYATI………..293.2.ESERLERİ………373.3.KÜTÜPHANESİ…41İKİNCİ BÖLÜM45MİRKĀT-I MÜNÂCÂT VE TASAVVUFÎ MUHTEVÂSI451.MİRKĀT-I MÜNÂCÂT: GENEL ÖZELLİKLERİ, İÇERİĞİ VE KAYNAKLARI452.TASAVVUFÎ MUHTEVÂ572.1.KAVRAMLAR VE KONULAR572.2.ESMÂ-İ HÜSNÂ VE KASÎDE-İ DİMYÂTİYYE BEYİTLERİNİN HAVÂSSI68ÜÇÜNCÜ BÖLÜM76MİRKĀT-I MÜNÂCÂT: ÇEVİRİ YAZI761.MİRKĀT-I MÜNÂCÂT NÜSHALARI762.ÇEVİRİ YAZIDA İZLENEN YÖNTEM793.MİRKĀT-I MÜNÂCÂT ÇEVİRİ YAZISI80SONUÇ…..251EKLER……..255EK1: ESMÂ-İ HÜSNÂNIN MİRKĀT-I MÜNÂCÂT’TA GEÇEN ANLAMI İLE HAVÂS VE UYGULAMASINA İLİŞKİN TABLO256EK2: KASÎDE-İ DİMYÂTİYYE’NİN MİRKĀT-I MÜNÂCÂT’TA GEÇEN HAVÂS VE UYGULAMASINA İLİŞKİN TABLO….279EK 3: MİRKĀT-I MÜNÂCÂT’IN VAHÎD PAŞA Y.E.K. NR. 1161 NÜSHASININ İLK SAYFASI286EK 4: MİRKĀT-I MÜNÂCÂT’IN SÜLEYMÂNİYE Y.E.K, NÂFİZ PAŞA, NR. 758 NÜSHASININ İLK SAYFASI288KAYNAKÇA290ABSTRACTThe verse al-Qaṣīda al-Dimyāṭiyya, written by Nūr al-Dīn al-Dimyāṭī (d. 1244/ 1828), is a verse munājāt (supplications) made with al-asmāʾ al-ḥusnā. One of the Turkish commentators of this work, which itself has been the subject to commentary, estimation and translation studies, is Meḥmed Emin Vāḥid Pāshā (d. 1244/ 1828), a late Ottoman bureaucrat.In the first part of this study, Nūr al-Dīn al-Dimyāṭī and Vāḥid Pāshā are introduced within the scope of their lives and works, and an effort is made to determine the literature al-Qaṣīda al-Dimyāṭiyya gave rise to.In the second chapter, firstly the general features of Mirkāt-ı Münâcât, its content and its sources are examined, at times comperatively with Fevâidü’l-Leâlî fî Beyâni Esmâʾi’l-Müteʿâlî and Behcetü’l-Meʻâlî, two Turkish commentaries on al-Qaṣīda al-Dimyāṭiyya. Then, the sufi content in Mirkāt-ı Münâcât is analyzed in terms of concepts used in the text and its subject-matters as well as the Khawāṣṣ of al-asmāʾ al-ḥusnā and the qaṣīda ’s couplets.In the third chapter, firstly, manuscripts of Mirkāt-ı Münâcât are introduced. Then, relying on two different copies of the work, a transcription to Modern Turkish is provided.