Özelleştirme ve sermaye piyasasının gelişimine etkileri

Abstract

Özelleştirmede işletmenin niteliğine göre çeşitli yöntemler kullanılabilmektedir. Halka arz da bu yöntemlerden biridir. Sermaye piyasalarının gelişmişlik düzeylerine bağlı olarak başarı derecesi artmaktadır. Karlı ve verimli işletmelerin özelleştirilmesinde bu yöntemin uygulanması mülkiyetin tabana yayılmasında etkilidir. Ülkemizde halka arz ve sermaye piyasaları ile yapılan özelleştirmeleri incelersek aşağıdaki tespitlere ulaşırız (1998 yılında yapılan T. İş Bankası özelleştirmesi hariç): Özelleştirme İdaresi tarafından halka arz yoluyla özelleştirilen kamu hisselerinin 1986-1997 yılları arasındaki toplam halka arzlar içindeki payı % 16 civarında olup, sermaye piyasamızın ölçeği açısından önem taşımaktadır. Halka arz, Borsa'da satış ve uluslararası kurumsal arz yoluyla yapılan satış yöntemlerinin toplamı ise toplam halka arz tutarının % 47'sine ulaşmaktadır. Ancak kamu hisselerinin özelleştirilmesinde halka arzın payı sadece % 12'dir. Her üç yöntemin (halka arz:%12, Borsa'da satış: % 15, Uluslararası kurumsal arz : % 10) toplamı ise % 37'dir. En yaygın yöntem blok satıştır. Özelleştirme İdaresi 1986-1997 yılları arasında halka arzdan daha fazla tutarda hisseyi İMKB'de satış yoluyla elden çıkarmıştır. İMKB'de satışların kullanılması, piyasaya toplu ve büyük miktarlı arzın girişinde borsanın arz ve talep dengesini bozabildiğinden son yıllarda tercih edilmemeye başlanmıştır. 1986-1997 yılları arasında halka arz yoluyla yapılan kamu hisseleri kısmen özelleştirilen şirket sayısı toplam 24'tür. Aralık 1997 itibariyle İMKB'de hisse senetleri işlem gören şirket sayısı olan 258 şirketin sadece % 9'unu teşkil etmektedir. 24 şirketin toplam piyasa değerleri ise Aralık 1997 tarihi itibariyle 3.196.717.788 Milyon TL olup, İMKB'nin toplam piyasa değerinin % 25.26'sını teşkil etmektedirler. Aynı dönemde aynı yöntemle ulaşılan yatırımcı sayısı toplamı 291.902 kişidir. In privatization, various methods may be utilized according to the enterprise feature. Public offering is one of those methods. This method's success has a close relation with the development level of the market where public offering will be realized. It is also effective in to make public shareholders on profit making and efficient enterprises. We investigated publi offerings and privatization through capital market in Turkey (except T.İş Bank offering made on 1998) and we reached following findings: 1.During 1986-1997, share of the public share privatization made by Privatization Authority (Özelleştirme İdaresi) through public offerings was 16% of the total public offerings and showed significant importance of the capital market scale. Public offering through sale on the stock exchange and international offerings had a share of 47% in total public offerings. However, public share privatization through public offerings had just 12% share in the total offerings. All three methods (public offering:12%, sale on the stock exchange: 15%, international corporate offering: 10%) had a share of 37%. Blok sale was the most prefered one on the privitazition. 2.During 1986-1997, Privatization Authority (Özelleştirme İdaresi) sold more shares on the Istanbul Stock Exchange compared to public offerings. However, in recent years sale through stock exchange is not prefered as huge amount of supply by the Privatization Authority (Özelleştirme İdaresi) detoriate the demand and suply balance on the stock exchange. 3.In 1986-1997 period, there was 24 partially privatized public enterprises by public offerings. As of December 1997, there was 258 companies whose shares are traded on the Istanbul Stock Exchange and partially privatized public enterprises was just 9% of the ISE companies. Total market capitalization of the 24 companies was TRL 3.196.717.788 million as of Dec.1997 which was 25,26% of all ISE companies market cap. In the same period, number of investors by utilizing same method was 291.902.