Irak Maliki ekolü (III.-V/ IX.-XI.yy)

Abstract

Bu çalışma, Mâlik ve öğrencileri ile başlayıp IV./ X. yüzyıl ortalarına kadar devam eden ve Mâlikî mezhebinin teşekkül dönemi olarak kabul edilen süreçte Mâlikî mezhebi içinde ortaya çıkan mezhep içi ekolleşme olgusunu incelemekte ve ortaya çıkan farklı ekoller hakkında bilgi verip özellikle Irak Mâlikî Ekolü üzerinde durmaktadır. Çalışma bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Malîki mezhebi içindeki farklılıkların nedenleri ve ortaya çıkış süreci ele alınmış, söz konusu farklılıkları ifade etmek amacıyla kullandığımız mezhep içi ekolleşme kavramı tahlil edilmiştir. rencilerinin Irak dışında kalan dört bölgede (Medine, Mısır, Kayravan/ Kuzey Afrika, Endülüs) yürüttükleri fıkhî faaliyetler ve söz konusu bölgelerde bu faaliyetler sayesinde ortaya çıkan bölgesel/ coğrafî Mâlikî ekolleri işlenmiş, bu ekollerin tezin asıl konusunu teşkil eden ve İkinci Bölüm'de ele alınacak olan Irak Mâlikî Ekolü ile ilişkileri üzerinde durulmuştur. İkinci Bölüm ise Irak Mâlikî Ekolü'ne tahsis edilmiştir. Bu bölümde önce bu ekolün beşiği olan Basra'nın ilmî ve kültürel haritası çıkarılmaya çalışılmış, daha sonra Basra'da doğup Bağdat'ta gelişen Irak Mâlikîliği'nin tarihi serüveni, bölgedeki siyasi, itikadi ve fıkhî oluşumlar ile bağlantılı olarak incelenmiş, bu arada Irak Mâlikî Ekolü'nün ele alınan diğer Mâlikî ekolleri ile ilişkileri, onlardan farklı yönleri, onlar üzerindeki etkileri ve Mâlikî mezhebine katkıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Ekoller bölgesel/ coğrafî esasa göre tasnif ve kronolojik olarak tasvir edilmiş, her bir ekol içindeki metodolojik yaklaşım ve anlayış farklılıkları ise bu tasnif içerisinde ele alınmış olup, benimsediğimiz tasnif yöntemi Giriş bölümünde tahlil edilmiştir. This work discusses the term of intra-madhabic division and sub-schools in the history of Maliki school of law with special reference to Maliki School of Iraq in the formative period of the Maliki School of law, a process continued until the mid IV./ X. century. The work consists of an Introduction and two chapters. The Introduction deals with why and how the differences in the Maliki School of law occured, and analyses the term of intra-madhabic divisions. In the first chapter I examine legal activites of Malik's disciples in different regions of Islamic World, such as Madina, Egypt, Kairawan/ North Africa and Andalus, and the Maliki sub-schools originated in that regions on the basis of that activities and relationships between that sub-schools and the Maliki School of Iraq, the main theme of the work. The second chapter is allocated for the Maliki School of Iraq. In this chapter, I firstly try to draw the cultural and scientific map of Basra, the cradle of that school, and study the venture of the Iraqi Malikiyya which was born in Basra and developed in Baghdad, in connection with political, theological and legal occurences of the region. In this context, I scrutinize connections and differences of the Maliki School of Iraq with the other Maliki sub- schools which was studied in the first chapter, and influences of the Iraqi School on that sub- schools and contributions of it for the whole body of Maliki School of law. The different Maliki schools are classified geographically and described chronologically, but also the methodological differences in all geographical schools are analyzed in a classification described in the Introduction.