Matüridi’nin kelam sisteminde peygamberlerin ismetii

Abstract

MÂTÜRÎDÎ’NİN KELÂM SİSTEMİNDE PEYGAMBERLERİN İSMETİ Tezimizde işlemeyi hedeflediğimiz konu Kelam disiplininde ele alınan nübüvvet müessesesinin temellendirilmesi ve savunusundan biraz daha farklı olarak Mâtürîdî’nin Hz. Peygamber’e dair düşüncelerini tespit etmek idi. Bu amaçla başladığımız çalışma, süreç içinde ‘ismet’ kavramı şeklinde tahsise uğradı. Çünkü Mâtürîdî’nin Hz. Peygamber’e dair düşüncelerinde ismet inancı merkezi bir noktada bulunmaktadır. İmam Mâtürîdî’nin ismet inancına dair düşüncelerini doğru anlayabilmek içini onun dönemi ve öncesinde bu kavramın nasıl anlaşıldığını anlamaya çalıştık. Erken devir tefsir ve hadis kaynaklarında ismet inancının temellerine daha sonraki dönemde oluşmuş mezheplerde de bu inançla ilgili tartışmalara yer verdik. Bu inancın 3. asırda teşekkül ettiği iddiaları gerçeği yansıtmamaktadır. İsmet, sonraki dönemlerde daha rafine bir şekil almış olsa da müslümanların nübüvvete ve peygamberlerine dair düşünce ve inançlarında ilk andan itibaren merkezi bir yer tutmuştur. Hz. Peygamber’in varlık içinde nasıl konumlandırıldığı ve beşer olusundan ne anlaşıldığı gibi konular ismet mevzuu ile alakalı bulunduğu için evveliyetle işlendi. İmam Mâtürîdî’nin anlayışında itâb ayetlerini tevil etmesi, zelleleri yorumlarken gösterdiği hassasiyet, Hz. Peygamber’in şahsının mucizevi bir yapı arz etmesi gibi hususlar bir arada düşünüldüğünde peygamberler ve hassaten Hz. Peygamber ile hata edebilirlik arasında ciddi bir mesafenin bulunduğu muhakkaktır. O hiçbir itâb ayetinde peygamberlerin ve Hz. Peygamber’in hata etmiş olma ihtimalini söz konusu etmez. Bununla birlikte peygamberlerin zelle işlemelerini teorik manada kabul etmiş hatta bunu bazı konularda bir argüman olarak kullanmıştır. Mâtürîdî’nin peygamberler için kabul edebileceği maksimum hata daha efdal olan varken faziletli olanı tercihleridir. Hz. Peygamber özelinde bu durum sadece onun çok merhametli olmasından kaynaklanmıştır. Mâtürîdî Hz. Peygamber’in nübüvvetini onun fizyolojik ve ahlaki manadaki üstünlükleri ile ispat eder. Ahlaki üstünlükleri ise onun günah işlememsi ve hiç kimsede birleşmeyen bütün kemal özelliklere sahip olmasıdır. İmam Mâtürîdî’nin bu ispat metodu onun ismet anlayışının nübüvveti ispat ve temellendirmesinde ne kadar merkezi bir konumda olduğunu göstermektedir.

OF DİSSERTATİON ISMET OF MESSENGERS IN MÂTÜRÎDÎ’S KALAM SYSTEM Initially the subject that we aim to examine in the dissertation was to posit the considerations of Mâtürîdî about the Prophet as distinct from grounding and justifying state of being Prophet that is handled in discipline of Logos. During the process, the study that we started with this aim has exposed to revision around for the notion “chastity”. Because the notion of “chastity” has a central location in the considerations of Mâtürîdî about the Prophet. For understanding the considerations of Imam Mâtürîdî about the faith of chastity truly, we endeavored to understand how this notion is understood in and before his period. We gave place to discussions about grounds of creed of chastity in early hadith and tafsir resources, and also we touched on discussions about this creed in later period in different sects. The assertion that this faith is formed in 3rd century does not reflect the truth. Although the jotion of chastity got a refined form in later periods, it has been a central ground in faiths of muslims about prophets and prophethood. As it is important that how the Prophet is located among other creatures and what is understood from his humanity, initially we touched on these issues. When Imam Mâtürîdî’s intentionally misinterpreting of warning verses, his sensibility in interpreting lapses, and behalf of the Prophet Mohammed’s presenting miracle are thought together, it is clear that there is a remarkable distance between fallibility and Prophets and especially the Prophet Mohammed. He never mentions about fallibility of Prophets in any of discipline verses. Nevertheless he accepts theoritically the possibility of making mistake, and even he sometimes uses this as an argument The maximum mistake that Mâtürîdî could attribute to Prophets is to prefer virtuous while there is more virtuous one. In behalf of the Prophet Mohammed, this possibility arises from his being very gracious. Mâtürîdî proves prohethood of the Prohet Mohammed with his superiority in his physiologic and moral features. His superiority of moral features are not committing a sin and having all characteristics of perfection that are never gathered in one person. The method of proving of Imam Mâtürîdî shows how he attributes a central location for faith of chastity in grounding and justifying prophethood.