Türkiye’deki illerin sosyo ekonomik gelişmişlik düzeylerinin çok kriterli karar alma yöntemleriyle analizi ve bir uygulama

Abstract

Türkiye'de iller ve bölgeler arasındaki sosyo-ekonomik gelişmişlik farklarının ortadan kaldırılabilmesi için dengeli ve sürdürülebilir kalkınma politikalarının hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bu farkların tespitinde, günümüz koşullarını yansıtan sosyo-ekonomik göstergelerin çeşitli istatistiksel teknikler yardımıyla analiz edilmesi önem arz etmektedir. Bu tür analizler, mevcut kamu projeleri ile gelecekte uygulanacak projelerin planlanmasında ve kaynak tahsisinde politika yapıcılar açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada Türkiye’nin sosyo-ekonomik gelişmişlik durumu; ekonomik, sosyal ve kültürel göstergeler temel alınarak, 2025 yılına kadar ulaşılabilen yıllık veriler çerçevesinde 81 il için değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden CODAS, EDAS ve WASPAS teknikleri kullanılarak illerin gelişmişlik düzeylerini gösteren endeksler oluşturulmuştur.

In order to eliminate socio-economic development disparities among the provinces and regions of Türkiye, balanced and sustainable development policies must be implemented. Identifying these disparities requires the analysis of socio-economic indicators that reflect current conditions through various statistical techniques. Such analyses play a critical role for policymakers in the planning and implementation of existing and future public projects, as well as in the allocation of resources. In this context, the study evaluates the socio-economic development levels of Türkiye’s 81 provinces using annual data available up to the year 2025, based on selected economic, social, and cultural indicators. Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods—specifically CODAS, EDAS, and WASPAS—were applied to construct development indices and assess the relative development levels of the provinces.