İcra sözleşmeleri

Abstract

Tez Özeti İcra sözleşmeleri, mevcut veya beklenen bir icra takibinin tarafları arasında yapılan ve icra hukuku ilişkisine etki ederek icra takibi prosedürünü kanunda öngörülenden farklı şekilde alacaklının veya borçlunun lehine değişikliğe uğratmayı hedefleyen sözleşmeler olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çerçevede en önemli tesbit, icra hukukunun maddi hukuktan ayrışmasına paralel olarak, münhasıran icra hukuku alanında etkili olan icra sözleşmelerinin de maddi hukuk sözleşmelerinden ayrılmasıdır. Hukuki niteliğin belirlenmesinde kullanılacak ölçüt, sözleşmenin taraflarca istenen asli etkilerini hangi alanda doğurduğudur. İcra sözleşmelerinin konusunun, alacaklının icra yetkisi olduğu şeklindeki görüş kabul edilebilir görülmektedir. Bu sayede, icra talebi, adaleti temin talebinin bir yansıması olarak tasarruf edilemez bir üst kurum olarak varlığını korumakta, alacaklının somut icra yetkisi üzerinde ise icra sözleşmeleri yoluyla tasarrufta bulunulabilmektedir. Bu durumda, sözleşmenin konusu maddi hukuka ilişkin talep değil, sadece alacaklının belirli bir alacağa ilişkin somut icra yetkisidir. İcrayı sınırlayan ve engelleyen sözleşmelerin kural olarak geçerliliği konusunda tereddüt bulunmamaktadır. Zira bu noktada alacaklının gerek takibe başlayacağı zamanı seçebilme, gerekse kendisine kanunen tanınan seçim hakkı çerçevesinde takip yolunu seçebilme ve belirli şartlarla takibin üzerinde yürütüleceği malvarlığı değerlerini seçebilme hususundaki tasarruf yetkisi ön plana çıkmaktadır. İcrayı engelleyen sözleşmelerin maddi hukuktaki benzer kurumlardan ayrılması önem taşımaktadır. Özellikle icrayı erteleyen bir sözleşmenin borcun tecilinden ayrılması pratik bir takım sonuç farklılıkları da doğurmaktadır. İcrayı erteleyen bir sözleşme ile maddi hukuka ilişkin talebe etki edilmemektedir. Bu nedenle, takibe konu maddi hukuk talebiyle ilgili maddi hukuk sonuçları devam etmekte, böylece örneğin borç muaccel kalmaya devam etmekte, buna bağlı olarak takas hakkı kullanılabilmekte, temerrüt faizi gibi gecikmeden doğan zararlar talep edilebilmektedir. İcrayı genişleten sözleşmeler, özellikle icra takibinde borçlunun ve üçüncü kişilerin korunması anlayışına bağlı olarak sınırlı bir alanda söz konusu olabilmektedir. Bu çerçevede, ilk planda borçlunun haczedilmezlik teminatlarından feragati sorunu ortaya çıkmaktadır. Kanunumuz, haczedilmezlik teminatlarından haciz öncesinde feragati kesin olarak yasaklamıştır. Haciz sırasında ve sonrasındaki feragatin geçerliliği açısından ise yine kamu menfaati ve bireysel menfaatin değerlendirilmesi yoluyla sonuca varılacaktır. Kamu düzenine ilişkin olmadığı kabul edilebilen teminatlardan haciz sırasında veya sonrasında feragat geçerli olabilecektir. Hukukumuzda, icrayı genişleten sözleşmeler sorunu çerçevesinde belki de en fazla gündeme gelebilecek kural olan önce rehnin paraya çevrilmesi yolu ile takipte bulunma zorunluluğunu öngören kuralın, bir maddi hukuk hükmü değil, icra hukuku hükmü olduğu ve kural olarak sözleşme ile bertaraf edilemeyen kamu düzenine ilişkin bir hüküm olarak görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Yargılamada hüküm verilmezden önce yapılan icra sözleşmeleri, yargılamada ileri sürülerek hüküm altına alınmasa bile, maddi hukuk sözleşmelerinin aksine teksif ilkesinden doğan düşme etkisi ile karşılaşmaksızın ilamın icrası safhasında icra emrine karşı itiraz olarak ileri sürülebilecektir. İcra sözleşmesinden doğan yükümlülüğün kusurlu olarak ihlali halinde tazminat sorumluluğunun ortaya çıkması da söz konusu olabilecektir.

Zusammenfassung Vollstreckungsvertraege sind Vereinbarungen zwischen den Partein der Zwangsvollstreckung, die die vollstreckungsbefugnis des Glaeubigers betreffen. Zulaessig sind Vollstreckungsvertraege nur insoweit, als die Vollstreckungsbefugnis in der Disposition des Glaeubigers steht. Die Partein können daher nicht die Vollstreckungsart abaendern, also z.B. nicht vereinbaren, dass eine vertretbare Handlung durch Zwangsgeld erzwungen werden soll Zulaessig sind Vereinbarungen, die die Vollstreckungsbefugnis des Glaeubigers zeitlich beschraenken oder die einzelne Vollstreckungsmodalitaeten ausschliessen, ferner Vereinbarungen, die eine Zwangsvollstreckung gegenstandlich beschraenken, z.B. Vollstreckung in das Geschaeftsvermögen, nicht in das Privatvermögen. Als Vollstreckungsvertraege werden Parteivereinbarungen über Voraussetzungen, Zulaessigkeit und Durcführung der Zwangsvollstreckung bezeichnet. Vereinbarungen über den titulierten Anspruch selbst (z.B. Stundung, Erlass) sind keine Vollstreckungsvertraege in diesem Sine. Wenn die Vollstreckungsvereinbarung vot Erlass eines Vollstreckungstitels getroffen wird, ist sie in den Titel selbst aufzunehmen. Anderfalls ist sie unbeachtlich. Steht sie allerdings im Titel, ist das Vollstreckungsorgan an sie gebunden. Wird sie nicht beachtet, so macht das die entsprechende Vollstreckungsmassnahme mit der Erinnerung angreifbar. Die Meinung nimmt an, dass das Vollstreckungsorgan an einen Zulaessigen vertrag gebunden ist und ihn bei der Vollstreckung berücksichtigen muss. Wenn amtlich bekannt oder in Schriftform nachgewiesen ist, dass eine Vollstreckungsvereinbarung getroffen wurde, hat dieses verbindlichen verfügenden Charakter. Handelt der Glaeubiger vollstreckungsbeschraenkenden Vereinbarungen zuwider, kommt das Vollstreckungsverhaeltnis als Anspruchgrundlage für Schadensersatzansprüche in Betracht.