Montreal Protokolü'nden Kigali Değişikliği'ne Türkiye'nin ozon politikası

Abstract

Viyana Sözleşmesi ve Montreal Protokolü ozon tabakasına zarar veren maddeleri sonlandırarak ozon tabakasının incelmesini durdurmayı ve sonrasında bu küresel ortak varlığın kendini onarmasını amaçlayan bir uluslararası çevre rejimi kurmuştur. Bu çalışmada ilk olarak Viyana Sözleşmesi ve Montreal Protokolü ile oluşturulmuş ozon rejimi 2016 Kigali Değişikliği ile iklim değişikliğini kapsar bir rejime dönüşürken, bu dönüşümün nasıl gerçekleştiği, ortaya çıkan yeni rejim ve buna giden yol; ikincisi de bu dönüşümün Türkiye için etkileri ele alınmıştır. Ozon rejiminin mimarisi ve soruna yaklaşımı, bir kırılma olarak değerlendirilebilecek bu değişikliğin ortaya çıkmasında etkili olduğu gibi Türkiye’nin uluslararası ozon işbirliğine katılımını da etkilemiştir. Öte yandan devletlerin uluslararası çevre işbirliğine katılımını açıklamak için kullanılabilecek kuramsal çerçevelere dair literatürdeki eleştiriler iç süreçlerin önemine vurgu yaparak ortaklaşmaktadır. Siyasa ağları analizi kavramsal seti kullanılarak ele alınan iç politika boyutunda Türkiye Ulusal Ozon Birimi etrafındaki bir ozon siyasa ağının Türkiye’nin uluslararası ozon işbirliğine katılımında etken olduğu görülmektedir. Ozon Panellerinde kristalize hale gelen bu ağ uluslararası ozon rejimi ve AB uyum süreci bağlamlarının katalizör olmasıyla Türkiye’nin uluslararası ozon rejimine uyumluluğunu sağlamıştır. Ozon siyasa ağının konsolide olmuş formu olan ozon siyasa topluluğunun Kigali Değişikliği bağlamında Türkiye’nin ozon politikasını gelişmelere tepki veren bir nitelikten, aktif öngörücü bir niteliğe dönüştürdüğü görülmektedir. Türkiye’nin Kigali Değişikliği henüz ortaya çıkmadan önce florlu sera gazlarını düzenlemeye dönük aktiviteleri bu argümanı desteklemektedir.The Vienna Convention and the Montreal Protocol have established an international environmental regime that aims to stop the depletion of the ozone layer by phasing out ozone-depleting substances and self-recovery of this global common. In this study: First, the ozone regime’s 2016 Kigali Amendment transformation into a regime that addresses climate change issue; and Second, the effects of this transformation for Turkey’s ozone policy are discussed. The architecture of the ozone regime and its approach to the problem were influential in the emergence of this transformation, as well as Turkey's participation in international ozone cooperation. On the other hand, criticisms in the literature of theoretical frameworks that can be used to explain the participation of states in international environmental cooperation emphasize the importance of domestic policy processes. In the domestic policy dimension, which is approached using the conceptual toolbox of policy network analysis, an ozone policy network around the Turkish National Ozone Unit appears to be active. Crystallized in the Ozone Panels, the context of the international ozone regime and the EU harmonization process being the catalysts, the ozone policy network ensured Turkey's compliance with the international ozone regime. In the context of the Kigali Amendment, the ozone policy community, which is a consolidated form of the ozone policy network, transformed Turkey's ozone policy from a deferred stance to an active anticipatory stance. Turkey’s activities related to the fluorinated greenhouse gases before the Kigali Amendment’s very emergence supports this argument.