Nörobilimsel gelişmeler ışığında İslam hukukunda ehliyet arızaları (cünûn ve ateh özelinde)

Abstract

Klasik kaynaklarda ehliyet arızaları ile ilgili olarak cünûn ve ateh gibi belli başlı kavramlar bulunurken son dönemlerde -sınırları bilimsel olarak tartışılan- nörolojik, psikolojik ya da psikiyatrik rahatsızlıklar belirginleşmiştir. Bu çalışmada söz konusu rahatsızlıkların İslam hukukundaki ehliyet arızalarının (cünûn ve ateh özelinde) kapsamını teorik ve pratik düzlemde nasıl etkilediği vurgulanacaktır. Bu durum pek çok alanın kesişim noktasında bulunduğundan ilgili çalışmalar fıkıh, psikoloji, nöroloji, psikiyatri ve hukuki veriler merceğinden değerlendirilmiştir. Çalışmada öncelik teorik bir usul temeli oluşturmak olup pratik verilerden desteklik mahiyetinde faydalanılmıştır, problemleri kesin bir çözüme kavuşturmak iddiası yoktur. Teorik temellendirme için ehliyet arızası, özgür irade, niyet, maksada uygunluk, maslahat, hukuki benlik ve hukuki bilinç kavramları kullanılmıştır. Buna ilaveten adli psikiyatri etiği, nörohukuk, nöroetik tartışmaları değerlendirilerek konuya daha özgün bir katkı sağlanması hedeflenmiştir. Çalışma sonucunda söz konusu literatür çerçevesindeki güncel meselelerin fıkhî koordinatları ve adli bilimler desteği ile ele alınması belirginleşmiştir.

In classical sources, while the main concepts related to competency faults were junun and atah, in recent times, neurological, psychological, or psychiatric disorders whose boundaries are scientifically debated- have become more prominent. In this study, it will be emphasized how the scope of the incapacity (competency faults) due to these disorders (specifically insanity (junun) and atah) in Islamic law is affected in both theoretical and practical terms. The relevant research have been assessed through the fiqh, psychology, neurology, psychiatry, and legal data since this issue is at the intersection point of numerous disciplines. The priority of the study is to establish a theoretical procedural foundation, and practical data have been utilized in a supportive manner; there is no claim to provide definitive solutions to the problems. The terms competency faults, free will, intention, purposefulness, maslaha, legal consciousness and legal self have all been used to provide theoretical support. It also aims to evaluate discusses on neuroethics, neurolaw, and forensic psychiatric ethics in order to offer a more unique contribution to the field. The study's conclusion is that forensic sciences and coordinates of fiqh should be used to solve contemporary concerns within the context of relevant research.