Principes généraux du droit en droit International : La condition d’être « reconnus par les nations civilisées » et la détermination des principes à appliquer

Abstract

L'article 38/1-c du Statut de la Cour internationale de Justice définit les « principes généraux du droit reconnus par les nations civilisées » comme l'une des trois sources principales du droit international. Il y a eu beaucoup plus de débats doctrinaux sur les principes généraux du droit que sur les traités internationaux et la coutume internationale. L'objet de la présente étude est l'expression « reconnus par les nations civilisées » à l'article 38/1-c du Statut de la Cour internationale de Justice. Cette expression sera discutée sous deux aspects : Premièrement, l'expression des nations civilisées dans le Statut sera évaluée en fonction de l'interaction du droit international avec les éléments sociopolitiques et les connotations de cette expression ; deuxièmement, l'effet de la condition de reconnaissance par les nations civilisées sur la détermination des principes généraux sera examiné. Les conclusions de cette étude peuvent être résumées comme suit : L'expression « nations civilisées » est considérée comme dépassée par la majorité des juristes internationaux. Aujourd'hui, chaque État membre de la communauté internationale est civilisé selon l'expression du Statut. D'autre part, il est possible d'interpréter le texte de l'article d'une manière qui sera acceptée par la communauté internationale et servira l'effectivité du droit international, avec une approche fondée sur le « principe de l’effet utile » en droit des traités. En particulier, l'élection de juges issus des grandes formes de civilisation et des principaux systèmes juridiques du monde stipulés à l'article 9 du Statut facilitera l'acceptation par la communauté internationale d'un principe général du droit choisi à l'unanimité parmi ces juges. Une telle méthode serait plus facile que la détermination d'un principe général de droit par une étude de droit comparé entre toutes les nations, ce qui serait impossible. Ainsi, la condition d'être « reconnus par les nations civilisées » dans le Statut prendra tout son sens.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü’nün 38/1-c maddesi, “medeni milletlerce tanınmış hukukun genel ilkeleri”ni, uluslararası hukukun üç asli kaynağından biri olarak nitelendirmektedir. Hukukun genel ilkeleri üzerine, uluslararası andlaşmalar ve uluslararası teamüle göre çok daha fazla doktrinel tartışmalar yapılmıştır. Çalışmanın konusu Uluslararası Adalet Divanı Statüsü’nün 38/1-c maddesinde geçen “medeni milletlerce kabul edilen” ifadeleridir. Bu ifade iki açıdan ele alınacaktır: İlk olarak, Statü’de geçen medeni milletler ifadesi, uluslararası hukukun sosyo-politik unsurlarla etkileşimi ve bu ifadenin yaptığı çağrışımlar bakımından değerlendirilecek; İkinci olarak da, hukukun genel ilkelerinin belirlenmesinde medeni milletlerce tanınma şartının etkisi incelenecektir. Bu çalışmada ulaşılan sonuçlar şu şekilde özetlenebilir: "Medeni milletler" ifadesi, uluslararası hukukçuların hakim çoğunluğu tarafından çağ dışı bulunmaktadır. Bugün itibariyle, uluslararası toplumun üyesi olan her Devlet, Statü'deki ifade bakımından medenidir. Öte yandan, andlaşmalar hukukunda "etki doğurma ilkesi" temelli bir yaklaşımla, madde metninin uluslararası toplum tarafından kabul görecek ve uluslararası hukukun etkinliğine hizmet edecek şekilde yorumlanması mümkündür. Özellikle de Statü'nün 9. maddesinde öngörülen belli başlı medeniyet biçimlerinden ve başlıca hukuk sistemlerinden gelen yargıçların seçilmesi, bu yargıçlar arasında ittifakla seçilmiş olan bir hukukun genel ilkesinin de uluslararası toplum tarafından kabulünü kolaylaştıracaktır. Böyle bir yöntem, imkânsız olan bütün milletler arasında yapılacak karşılaştırmalı hukuk çalışmasıyla bir hukukun genel ilkesinin tayin edilmesinden daha kolay olacaktır. Böylece Statüdeki "medeni milletlerce tanınmış" olma şartı bir anlam kazanabilecektir.

Article 38/1-c of the Statute of the International Court of Justice defines “general principles of law recognized by civilized nations” as one of the three main sources of international law. There has been much more doctrinal debate on general principles of law than on international treaties and international custom. The subject of the study is the expression “recognized by civilized nations” in Article 38/1-c of the Statute of the International Court of Justice. This expression will be discussed under two aspects: First, the expression of civilized nations in the Statute will be assessed in terms of the interaction of international law with the socio-political elements and connotations of this expression; second, the effect of the condition of recognition by civilized nations on the determination of general principles will be examined. The conclusions of this study can be summarized as follows: The expression “civilized nations” is considered outdated by the majority of international jurists. To this day, each member state of the international community is civilized according to the expression of the Statute. On the other hand, it is possible to interpret the text of the article in a way which will be accepted by the international community and will serve the effectiveness of international law, with an approach based on the “principle of effectiveness” useful in treaty law. In particular, the election of judges from the major forms of civilization and the main legal systems of the world stipulated in Article 9 of the Statute will facilitate the acceptance by the international community of a general principle of law chosen unanimously among these judges. Such a method would be easier than the determination of a general principle of law by a study of comparative law among all nations, which would be impossible. Thus, the condition of being “recognized by civilized nations” in the Statute will gain a meaning.