İmâmet ve velâyetin efdaliyet açısından nübüvvet karşısındaki durumu : İmâmiyye Şîası ve Ehl-i Sünnet’in konuya bakışı

Abstract

Efdaliyet tartışması farklı kategoriler üzerinden hem Şiî hem Sünnî ulemanın eserlerinde yer almıştır. İmâmiyye Şîası’nın, imamları din ve dünya işlerini düzene sokmada nebînin meşru vasîsi olarak değerlendirip onlara türlü üstün vasıfları layık görmesi sonucu imamların nebilerle, meleklerle ve bütün beşerle mukayese edilmesinin önü açılmıştır. Ehl-i Sünnet içinden çıkan sûfîler ise hatmü’l-velâye anlayışı gereği velîleri nebinin vârisi olarak gördüğünden velî ve nebî arasında efdaliyet mukayesesi yapmışlardır. Görev ve mahiyet bakımından benzer özelliklerin atfedildiği imamlar ve velîlerin bilgiye erişme yolları, bilgi kapasitesi ve ismet hususunda da üstünlük bahsine konu oldukları gözlenmiştir. Bu bağlamda hem Şiî ulema hem de sûfîyye birtakım aklî izahatlar ve naklî deliller getirerek efdaliyet mevzuunu açıklamıştır. İnsanın doğası gereği üstün meziyetler atfedeceği karizmatik lider arayışının yanı sıra dinî metinlerin doğası gereği farklı yorumlanmaya müsait olması efdaliyet hususunu derinleştirmiştir. Efdaliyet tartışmasını odağına alan bu çalışmada nübüvvetin karşısında İmâmiyye Şîası’nın imâmet inancı ve sûfîlerin velâyet anlayışı incelenmiştir.

The discussion of superiority (afdaliyyah) has taken place in the works of both Shiite and Sunni scholars over different categories. As the Imamiyya Shia considered imams to be the legitimate successors of the prophet in ordering religious and worldly affairs, and deemed them worthy of all kinds of superior qualities, the way was cleared for the comparison of imams with prophets, angels and all human beings. On the other hand the Sufis made a comparison of the superiority between the wali and the prophet, as they saw the wali as the heirs of the prophet due to the understanding of the sealing of walayah. It has been observed that imams and awliya, to whom similar characteristics are attributed in terms of duty and nature, are also subject to superiority in terms of accessing to ilm, capacity of ilm and infallibility. In addition to the search for a charismatic leader to whom human beings may attribute superior virtues by nature, the fact that religious texts are available to different interpretations due to its nature has deepened the issue of superiority. In this study, which focuses on the discussion of virtuousness, the imamate belief of the Imamiyya Shia and the sufis' understanding of walayah are examined.