Sembolik, gösterişçi, hedonik ve sürdürülebilir tüketim eğilimlerinin ve alışkanlıklarının bireylerin sosyodemografik özelliklerine göre karşılaştırılması

Abstract

Gelecek nesillere yaşanılabilir bir dünya bırakma endişesi, doğal kaynakların hızla tükenmesi, küresel ısınma ve tüketim kültürü ile ortaya çıkan aşırı tüketim alışkanlıkları sürdürülebilir tüketim kavramının önem kazanmasına sebebiyet vermiştir. Bu nedenle bireylerin tüketim alışkanlıklarına yönelik araştırmalar artarak tüketimin sürdürülebilir olmasının yolları araştırılmıştır. Bu çalışmada, mikro düzeydeki bireylerin tüketim eğilimleri araştırılarak çevre ile ilişkisi duygusal, bilişsel ve davranışsal olarak ele alınmıştır. Bireylerin yeşil tüketimi gerçekleştirmesini sağlayan unsurların ne olduğu, gelir düzeyi ile demografik farklılıkların bireylerin tüketim anlayışına nasıl yansıdığı ve tüketim türleri arasındaki ilişkilerin nasıl olduğu sorularına cevap aranmıştır. Kırsal ve kentsel il farklılığı ilk kez test edilerek, Burdur ve İstanbul ilinden toplam 456 katılımcı ile 5’li Likert ölçeği kullanılarak anket çalışması yapılmıştır. Toplanan data ile ilişkisiz örneklemler t testi, Anova ve Pearson r korelasyon analizi yapılarak, hedonik tüketim ve sembolik tüketimin sürdürülebilir tüketimle anlamlı ilişkisi bulunmazken gösterişçi tüketimin sürdürülebilir tüketimle anlamlı bir ilişkisi olduğu, sembolik tüketim, hedonik tüketim ve gösterişçi tüketim arasında anlamlı bir ilişki olduğu ve gelir seviyeleri arasında beklenen bir tüketim eğilimi farklılığı olmadığı bulgularına ulaşılmıştır. Çevre bilgisi, çevresel değerler, doğaya karşı duygusal yakınlık ve sorumluluk duygusunun yeşil tüketimi gerçekleştirmede motive edici unsurlar olduğu anlaşılmıştır. Türkiye’de yeşil tüketim olgusuna bakış açısının aşırı tüketimi kısıtlamak olarak görülmediği söylenebilir. Beklenenden farklı sonuçlar elde edilen bu çalışmada, olası nedenlerine değinilerek gelecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur. Türkiye’de yeşil tüketimin yerini ve önemini kavramak ve yaygınlaşmasını sağlamak için yapılması gerekenlere değinilmiştir.The concern of leaving a livable world to future generations, the rapid depletion of natural resources, global warming and excessive consumption habits emerging with consumer culture have caused the concept of sustainable consumption to gain importance. For this reason, researches on the consumption habits of individuals have increased and ways to make consumption sustainable have been investigated. In this study, the consumption tendencies of individuals at the micro level are investigated and their relationship with the environment is addressed emotionally, cognitively and behaviourally. Answers to the questions of what are the factors that enable individuals to realise green consumption, how income level and demographic differences are reflected on the consumption understanding of individuals and how the relations between consumption types are sought. By testing the difference between rural and urban provinces for the first time, a survey was conducted with a total of 456 participants from Burdur and Istanbul provinces using a 5-point Likert scale. Unrelated samples t-test, Anova and Pearson r correlation analyses were performed with the collected data and it was found that hedonic consumption and symbolic consumption have no significant relationship with sustainable consumption, while ostentatious consumption has a significant relationship with sustainable consumption, there is a significant relationship between symbolic consumption, hedonic consumption and ostentatious consumption and there is no expected difference in consumption tendency between income levels. It is understood that environmental knowledge, environmental values, emotional closeness to nature and sense of responsibility are motivating factors in realising green consumption. It can be said that the perspective of green consumption in Turkey is not seen as restricting excessive consumption. In this study, different results were obtained from the expected results and suggestions were made for future studies by mentioning the possible reasons. What needs to be done to understand the place and importance of green consumption in Turkey and to ensure its widespread use are mentioned.