Rol teorisi bağlamında değişen dünya düzeninde yükselen orta güç olarak Türkiye'nin rolü

Abstract

İkinci Dünya Savaşı sonrası ABD önderliğinde kurulan liberal dünya düzeni, soğuk savaşın bitimine dek liberal değerlerin savunucusu olmuştur. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından itibaren 2008'e kadar ABD, NATO ve Avrupa Birliği uluslararası siyaseti şekillendirmeye devam etmiş fakat 2008 krizi, Arap Baharı, anti liberal hükümetler ve liberal düzenin normlarına yönelik saldırılar sonrası, özellikle Çin gibi yükselen güçler daha aktif dış politika izlemeye başladılar. Bu durum, uluslararası sistemde Transatlantik bölgesinden Pasifik/ Hint-Pasifik bölgesine bir kaymaya neden olmuş ve bölgeselliğin etkisi ile yükselen orta güçler daha aktif politikalar izlemeye başlamıştır. Türkiye, yükselen bir orta güç olarak 2000’lere kadar toprak bütünlüğünü ve güvenliği doğrultusunda Batı ittifakına paralel politikalar üretmiştir. Uluslararası sistemde yaşanan bu dönüşümde orta büyüklükteki güçler, yumuşak güçlerini artırmak ve ulusal çıkarlarını korumak amacıyla niş alanlara başvurmuşlardır. Türkiye’de bölgesinde ekonomik kriz ve bölgesel istikrarsızlıklardan olumsuz etkilenen bir devlet olarak artan ekonomik ve siyasi gücüyle dönüşüm geçirmiş ve bölgesel krizlerde arabuluculuk rolü üstlenmiştir. Bu rol ile Türkiye bölgesel istikrarsızlıklardan korunduğu gibi uluslararası politikada etkinliğini artırmıştır. Bu tezde, Uluslararası sistemde yaşanan dönüşüm sonucunda Türk dış politikasının yaşadığı değişimi ve bu değişimin sebeplerini, sonuçlarını rol teorisi bağlamında inceleyecektir. Bu tez, Türkiye’yi yükselen orta bir güç kabul etmiştir. Tez, Türkiye’nin dış politika rolünü rol teorisi bağlamında rol kavramı, rol beklentileri ve rol performansı çerçevesinde inceleyerek bölgesel istikrarsızlıklardan korunmak ve jeopolitik konumunu da kullanarak uluslararası sorunların çözümünde arabuluculuk faaliyetlerini artırarak sergileyen Türkiye bu sayede yumuşak gücünü artırmış ve ulusal çıkarları doğrultusunda hareket etmiştir.

The liberal world order established under the leadership of the United States after World War II defended liberal values until the end of the Cold War. From the dissolution of the Soviet Union until 2008, the US, NATO, and the European Union continued to shape international politics. However, after the 2008 crisis, the Arab Spring, anti-liberal governments, and attacks on the norms of the liberal order, emerging powers like China started to pursue a more active foreign policy. This has led to a shift in the international system from the Transatlantic region to the Pacific/ Indo-Pacific region, and with the influence of regionalism, rising middle powers have begun to adopt more active policies. As a rising middle power, Turkey produced policies parallel to the Western alliance until the 2000s in line with its territorial integrity and security. In this transformation within the international system, middle-sized powers have turned to niche areas to increase their soft power and protect their national interests. Turkey, as a state negatively affected by economic crises and regional instabilities in its region, has undergone a transformation with its increasing economic and political power and has assumed a mediating role in regional crises. With this role, Turkey has not only protected itself from regional instabilities but also increased its effectiveness in international politics. This thesis will examine the changes in Turkish foreign policy as a result of the transformation in the international system and the reasons and consequences of this change within the context of role theory. This thesis considers Turkey as a rising middle power. By examining Turkey's foreign policy role within the context of role theory, focusing on the concept of role, role expectations, and role performance, it argues that Turkey, by increasing its mediation activities in solving international problems using its geopolitical position, has enhanced its soft power and acted in line with its national interests.