Ezdî’nin (ö. 334/ 945) Târîhu’l-Mevsıl adlı eseri ve 101-224 (719-838) yılları arasında Musul şehrinin idari yapısı

Abstract

İslâm tarih yazıcılığında dikkate değer bir konuma sahip olan şehir tarihi eserleri, bir şehrin veya bölgenin tarihi, coğrafyası, siyasî, askerî ve iktisadî durumu hakkında bizlere detaylı bilgiler sunmaktadır. Bu eserler içerisinde Musul şehrinin mahallî tarih çalışmaları için birincil kaynaklar arasında yer alan ve İslâm fetihlerinin ardından şehrin tarihini konu edinen eserlerden günümüze ulaşan en eski örnek olan Ezdî’nin (ö. 334/ 945) Târîhu’l-Mevsıl adlı yapıtı oldukça önemlidir. Târîhu’l-Mevsıl sayesinde 101-224 (719-838) yılları arasında Musul şehrinin tarihine, coğrafyasına, sosyo-kültürel vaziyetine, şehrin idarî merkezlerine, mescitlerine, mahallelerine, caddelerine, sokaklarına ve Emevî ile Abbâsî idaresi tarafından nasıl yönetildiğine dair bilgiler edinmekteyiz. Bu minvalde çalışmamız; Ezdî’nin Târîhu’l-Mevsıl adlı eserinin kaynaklarını, metodunu, İslâm şehir tarihi yazıcılığındaki konumunu ve 101-224 (719-838) yılları arasında Musul şehrinin idarî yapısının özelliklerini ve işleyişini Târîhu’l-Mevsıl’e dayanarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

The works of urban history, which have a remarkable position in Islamic historiography, provide us with detailed information about the history, geography, political, military and economic situation of a city or region. Among these works, al-Azdī's (d. 334/ 945) Ta’rīkh Al-Mawṣil, which is among the primary sources for the local history studies of the city of Mosul and the oldest surviving example of the works dealing with the history of the city after the Islamic conquests, is very important. Thanks to Ta’rīkh Al-Mawṣil, we have information about the history, geography, socio-cultural situation, administrative centers, mosques, neighborhoods, streets, alleys and how the city was governed by the Umayyad and Abbasid administrations between 101-224 (719-838). In this respect, our study aims to evaluate the sources, methodology, position of al-Azdī's work Ta’rīkh Al-Mawṣil in Islamic urban historiography and characteristics and functioning of the administrative structure of the city of Mosul between 101-224 (719-838) based on Ta’rīkh Al-Mawṣil.