Publication: Çok amaçlı karar alma yöntemleri ve Türk sigorta sektörüne yönelik bir uygulama
Abstract
Soyadı: Ali Köse Ekonometri Bilim Dalı: İstatistik Prof. Dr. Münevver Turanlı Tez Türü ve Tarihi: Doktora - Mart 2004 Karar Alma Çok Amaçlı Karar Alma, Finansal Karar Alma
ÇOK AMAÇLI KARAR ALMA YÖNTEMLERİ VE FİNANS SEKTÖRÜNE YÖNELİK BİR UYGULAMA İnsanlar gerek günlük gerekse iş yaşamlarında kararlar alarak hayatlarına devam etmektedirler. Bu kararlar kimi zaman önemsiz kararlar olmakla birlikte çoğu kez oldukça önemli sonuçlara neden olmaktadır. Bir kararın verilebilmesi için birden fazla seçeneğin olması gerekmektedir. Böylece karar verecek olan kişi faydası en fazla olan seçeneği seçerek kararını belirleyecektir. Bütün sektörlerde işletme yöneticileri kararlarını alırken bulundukları sistemin yapısını ve özelliklerini çok iyi bildikleri takdirde optimum karara ulaşabilirler. Yönetimlerde arzulanan sonuçlar veya amaçlar için en uygun yolu izleyecek çalışmaların seçimi ile seçenek ve durum değerlendirmesi yapan strateji veya prosedürlere karar alma denir. Çok amaçlı karar alma, birden fazla amaç söz konusu olduğunda veya tek bir amacın çözümü için birden fazla seçenekle karşılaşıldığında ortaya çıkar. Bu nedenle çok amaçlı karar alma problemi belirli faktörlerin oluşturduğu bir faktörler grubunu içerir. Bu çalışmanın karar alma olarak belirtilen birinci bölümünde, model ve karar alma ilişkisi, belirlilik, belirsizlik ve risk altında karar alma durumları, karar ağaçlarının yapısı ve karar almada yönetim bilişim sistemleri ile karar destek sistemleri incelenmiştir. Çalışmanın, çok amaçlı karar alma olarak belirtilen ikinci bölümünde çok amaçlı karar almanın genel yapısı ve çok amaçlı karar alma yöntemleri incelenmiştir. Çalışmanın finansal karar alma olarak belirtilen üçüncü bölümünde ise finansal karar almanın yapısı, finansal karar almada amaçlar ve finansal karar alıcının özellikleri incelenmiştir. Çalışmanın son bölümü olan dördüncü bölümünde doğrusal hedef programlama yöntemi kullanılarak sigorta sektörüne bir uygulama yapılmıştır. Name and Surname: Ali Köse Field: Econometrics Programe: Statistics Supervisor: Prof. Dr. Münevver Turanlı Degree Awarded and Date: Ph. D. - Mart 2004 Decision Making, Multi Objective Decision Making, Financial Decision Making ABSTRACT In their daily lives or careers, people make decisions. Sometimes, these decisions may not be important. But, generally, their results are critical. There must be multiple choices to make a decision. So that decision maker has the opportinity of choosing the one which is the most useful. Business managers of all sectors can make optimum decisions if they have sufficient knowledge about proporties of the system in which they work. The strategies or procedures that determine optimum way to desired results or objectives and evaluate choices and conditions are called decision making. Multi objective decision making arises when more then single objective exists or when there are more then one choices for the solution of an objective. So, multi objective decision making problems consists of a group of factors. The first chapter of this thesis, which is called decision making, relation between model and decision making, cases of decision, decision making under certanity, uncertanity and risk, structure of decision trees, management information systems in decision making and decision support systems are examined. The second chapter, multi objective decision making, includes general structure of multi objective decision making and methods of multi objective decision making. The third chapter, called financial decision making, focuses on structure of financial decision making, objectives and restrictions on financial decision making and properties of financial decision maker. The last chapters consist of an application in insurance sector by use of linear goal programming method.
ÇOK AMAÇLI KARAR ALMA YÖNTEMLERİ VE FİNANS SEKTÖRÜNE YÖNELİK BİR UYGULAMA İnsanlar gerek günlük gerekse iş yaşamlarında kararlar alarak hayatlarına devam etmektedirler. Bu kararlar kimi zaman önemsiz kararlar olmakla birlikte çoğu kez oldukça önemli sonuçlara neden olmaktadır. Bir kararın verilebilmesi için birden fazla seçeneğin olması gerekmektedir. Böylece karar verecek olan kişi faydası en fazla olan seçeneği seçerek kararını belirleyecektir. Bütün sektörlerde işletme yöneticileri kararlarını alırken bulundukları sistemin yapısını ve özelliklerini çok iyi bildikleri takdirde optimum karara ulaşabilirler. Yönetimlerde arzulanan sonuçlar veya amaçlar için en uygun yolu izleyecek çalışmaların seçimi ile seçenek ve durum değerlendirmesi yapan strateji veya prosedürlere karar alma denir. Çok amaçlı karar alma, birden fazla amaç söz konusu olduğunda veya tek bir amacın çözümü için birden fazla seçenekle karşılaşıldığında ortaya çıkar. Bu nedenle çok amaçlı karar alma problemi belirli faktörlerin oluşturduğu bir faktörler grubunu içerir. Bu çalışmanın karar alma olarak belirtilen birinci bölümünde, model ve karar alma ilişkisi, belirlilik, belirsizlik ve risk altında karar alma durumları, karar ağaçlarının yapısı ve karar almada yönetim bilişim sistemleri ile karar destek sistemleri incelenmiştir. Çalışmanın, çok amaçlı karar alma olarak belirtilen ikinci bölümünde çok amaçlı karar almanın genel yapısı ve çok amaçlı karar alma yöntemleri incelenmiştir. Çalışmanın finansal karar alma olarak belirtilen üçüncü bölümünde ise finansal karar almanın yapısı, finansal karar almada amaçlar ve finansal karar alıcının özellikleri incelenmiştir. Çalışmanın son bölümü olan dördüncü bölümünde doğrusal hedef programlama yöntemi kullanılarak sigorta sektörüne bir uygulama yapılmıştır. Name and Surname: Ali Köse Field: Econometrics Programe: Statistics Supervisor: Prof. Dr. Münevver Turanlı Degree Awarded and Date: Ph. D. - Mart 2004 Decision Making, Multi Objective Decision Making, Financial Decision Making ABSTRACT In their daily lives or careers, people make decisions. Sometimes, these decisions may not be important. But, generally, their results are critical. There must be multiple choices to make a decision. So that decision maker has the opportinity of choosing the one which is the most useful. Business managers of all sectors can make optimum decisions if they have sufficient knowledge about proporties of the system in which they work. The strategies or procedures that determine optimum way to desired results or objectives and evaluate choices and conditions are called decision making. Multi objective decision making arises when more then single objective exists or when there are more then one choices for the solution of an objective. So, multi objective decision making problems consists of a group of factors. The first chapter of this thesis, which is called decision making, relation between model and decision making, cases of decision, decision making under certanity, uncertanity and risk, structure of decision trees, management information systems in decision making and decision support systems are examined. The second chapter, multi objective decision making, includes general structure of multi objective decision making and methods of multi objective decision making. The third chapter, called financial decision making, focuses on structure of financial decision making, objectives and restrictions on financial decision making and properties of financial decision maker. The last chapters consist of an application in insurance sector by use of linear goal programming method.