Publication: Ülkemizde sağlık çalışanlarının ve sağlık kurumlarının tıbbi müdahaleden doğan cezai sorumluluğu
Abstract
Tezimizde, suçun unsurları çerçevesinde, sağlık çalışanlarının tıbbi müdahaleden kaynaklanan cezai sorumluluğu ve tıbbi müdahale fiillerini hukuka uygun hale getiren sebepler incelenmiştir. Suç kısaca, “ Kanunda tarif edilen tipe uygun, hukuka aykırı, kusurlu fiil ” şeklinde tanımlanabilir. Bir fiilin suç olması için belli unsurları içermesi gerekmektedir. Bu unsurlar doktrinde kabul gören genel görüşe göre; “ Kanuni Unsur ”, “ Maddi Unsur ”, “ Hukuka Aykırılık Unsuru ” ve “ Manevi Unsur ”dur. Tıbbi müdahale fiillerinin suç oluşturmamasında hakkın icrası, ilgilinin rızası gibi hukuka uygunluk sebeplerinin etkili olduğu ileri sürülmüştür. Doktrindeki ağırlıklı görüş, tıbbi müdahalelerin hakkın icrası sebebiyle hukuka uygun olduğu yönünde olmakla birlikte; olağan müdahalelerde, hastanın rızası vb. diğer hukuka uygunluk sebeplerinin hakkın icrasına işlerlik kazandırdığı düşünülmektedir. Tez çalışmamız sonucunda, sağlık çalışanlarının tıbbi müdahale fiillerinin, temelde hakkın icrası sebebiyle hukuka uygun olduğu kanaatine varmış bulunmaktayız. Sağlık çalışanlarının aldıkları eğitim ve öğretim sonucunda elde ettikleri, hukuken geçerli bir ehliyet nedeni ile vücut bütünlüğüne dokunma hakkının bulunduğunu; temel hukuka uygunluk sebebi hakkın icrası olmakla birlikte, gereken yerlerde ilgilinin rızası ve izin verilen risk sebeplerinin de kullanılabileceğini düşünmekteyiz. lık Çalışanı, Sağlık Kurumu, Tıbbi Müdahale, Ceza Sorumluluğu, Suç
Criminal Responsibility of Health Professionals and Health Institutions Arising From Medical Intervention in Our Country In this thesis, I have examined, in the context of offence elements, the criminal liability of medical employees and the causes which make the actions of medical attention legitimate. Crime, can be defined breifly as “unlawful, wongful act as per to the type defined in law.” For an action to be considered as a crime, it needs to include certain elements. According to the commonly accepted view in the jurisprudence, these elements are Legal Element, Material Element, Illegality Element and Moral Element. The causes of Conformity to law, such as execution of right, consent of the concerned, are advanced to be effective for the actions of medical attention as not constituting a crime. Though the received view in the jurispudence is that the medical attentions are conforming to law due to the enforcement of right; in the normal attentions, the consent of patient is considered to have brought about operability to law. As an outcome of this thesis, we arrived at the conclusion that actions of medical attention are conforming to law due to the execution of right. We are also of the opinion that medical employees have the right to attend to the body integrity on grounds they acquired a legitimate competency after education and training; though the basic conformity to law cause is the enforcement of right, where required, with the consent of the concerned, the risk causes can be employed. Health Professional, Health Institution, Medical Intervention, Criminal Responsibility, Crime EKKÜR………………………………………………………………….I ZET……………………………………………………………………………………….1 SUMMARY………………………………………………………………………………...2 GİRİŞ VE AMAÇ………………………………………………………………………….3 LIK ÇALIŞANLARININ TIBBİ MÜDAHALEDEN DOĞAN CEZAİ SORUMLULUĞUNUN İNCELENMESİ 1.BÖLÜM SUÇ KAVRAMI VE UNSURLARI 1.Kanuni Unsur……………………………………………………………………………..6 3.Maddi Unsur…………………………………………………………………………….10 A.Hareket………………………………………………………………………………….11 I. İcrai Suç…………………………………………………………………12 II. İhmali Suç………………………………………………………………12 1. İhmal Kavramı…………………………………………..............12 2. İhmali Suçların Çeşitleri…………………………………….......15 2.1. Saf İhmali Suçlar.……………………………...15 2.2. Garantörsel İhmali Suçlar.……………………..16 2.3. Saf İhmali Suçlar Ve Garantörsel İhmali Suçlar Arasındaki Farklar…………………………….17 3. Garantörsel (Nitelikli) İhmali Suçlar……………………………19 3.1.Garantörlük….………………………………….19 3.1.1. Klasik Ayrım – Şekli Kıstas...……….20 3.1.2. Modern Ayrım – Maddi Kıstas..……..20 3.1.2.1. Gönüllü Üstlenme…..…………….21 3.1.2.2. Doktorun Gönüllü Üstlenmeden Kaynaklanan Garantörlüğü……....22 3.2.Denklik….……………………………………..27 4. İhmali Suçlarda Kast…………………………………………….28 5. İhmali Suçlarda Taksir…………………………………………..29 6. İhmali Suçlarda Beklenebilirlik…………………………………31 7. İhmali Suçlarda Hata…………………………………………….31 7.1. Neticeyi Önleme Olanağında Hata……….........32 7.2. Emir Hatası…………………………………….32 7.3. Nedeninde Serbest İhmal………………….......33 8. Kasten Öldürmenin İhmali Davranışla İşlenmesi……………….33 B. Netice…………………………………………………………………………...37 C. Nedensellik Bağı………………………………………………………………..38 4. Hukuka Aykırılık Unsuru……………………………………………………………….42 A. Hukuka Uygunluk Sebepleri………………………………………………......45 I. Kanun Hükmünü İfa…………………………………………………......45 II. Amirin Emrini İfa……………………………………………………….47 III. Görevin İfası…………………………………………………………...48 IV. Meşru Savunma Ve Zorunluluk (Iztırar) Hali…………………………49 V. Hakkın İcrası……………………………………………………….......50 VI. İlgilinin Rızası………………………………………………………...53 1. Rıza Açıklamaya Ehliyet………………………………………..54 2. Rıza Açıklaması…………………………………………………56 3. Rıza Açıklamasının Konusu…………………………………….57 B. Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Sınırın Aşılması ……………………………..59 5. Manevi Unsur…………………………………………………………………………...60 A. İsnad Yeteneği………………………………………………………………….60 B. Kusurluluk……………………………………………………………………...63 I. Kast………………………………………………………………………64 1. Bilme Unsuru……………………………………………………64 2. İsteme Unsuru………………………………………………….68 2.1. Doğrudan Kast………………………………………...68 2.2. Dolaylı (Olası) Kast……………………………..........71 2.3. Kanaatimiz………………………………………….....74 3. Yargıtay Kararlarında Olası Kast……………………………….75 4. Suçun Çeşitli Aşamalarında Kastın Durumu……………………78 II. Taksir………………………………………………………………….79 1. Taksirin Unsurları……………………………………………….81 1.1. Fiilin Taksirle İşlenebilen Bir Suç Olması…………….81 1.2. Hareketin İradeliği…………………………………….82 1.3. Neticenin İradi Olmaması……………………………..83 1.4. Hareketle Netice Arasında Nedensellik Bağının Bulunması……………………………………………...84 1.4.1. Üçüncü Kişinin Hareketi…………………….84 1.4.2. Mağdurun Hareketi…………………………..85 1.5. Neticenin Öngörülebilmesi…………………………....87 1.6. Dikkat Ve Özen Yükümünün Yerine Getirilmemesi………………………………………...89 2. Doktor ve Diğer Sağlık Çalışanlarının Tıbbi Müdahale Sırasında Taksirle İşlediği Suçlara İlişkin Yargıtay Kararları……………91 3. Bilinçli Taksir…………………………………………………...97 III. Netice Sebebiyle Ağırlaşmış Suç………………………………….106 C. Kusurluluğa Etki Eden Haller……………………………………………........108 I. Kaza ve Tesadüf……………………………………………………...109 II. Mücbir Sebep………………………………………………………..110 III. Hata………………………………………………………................111 IV. Cebir ve Şiddet……………………………………………………..112 V. Korkutma ve Tehdit………………………………………………...113 D. Kusur Tespiti Açısından Yüksek Sağlık Şurası……………………………….114 2.BÖLÜM TIBBİ MÜDAHALELERİN HUKUKA UYGUNLUĞUNUN SUÇUN UNSURLARI ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ I. Tıbbi Müdahalelerde Kanuni Unsurun Gerçekleşmediği Görüşü…………………….123 III. Tıbbi Müdahalelerde Maddi Unsurun Gerçekleşmediği Görüşü……………………124 IV. Tıbbi Müdahalelerde Hukuka Aykırılık Unsurun Gerçekleşmediği Görüşü………..125 1. Üstün Menfaat Görüşü…………………………………………………………125 2. Fiilin Toplumsal Uygunluğu Görüşü…………………………………………..127 3. Fiilin Ahlak Kurallarına, Örf Ve Adete Uygun Olduğu Görüşü……………...127 4. Fiilin İlgilinin Rızası Sebebiyle Hukuka Uygun Oluşu………………………..129 4.1. İlgilinin Rızası Açısından Özellikli Olan Estetik Ameliyeler…………...135 5. Fiilin Hakkın İcrası Sebebiyle Hukuka Uygun Olduğu Görüşü……………….137 V. Tıbbi Müdahalede Manevi Unsurun Gerçekleşmediği Görüşü……………………….140 1. Kastın Bulunmadığı Görüşü…………………………………………………...140 2. Taksirin Bulunmadığı Görüşü…………………………………………………142 3. İzin Verilen Risk……………………………………………………………….142 TARTIŞMA VE SONUÇ……………………………………………………………….148 KAYNAKLAR…………………………………………………………………………..156
Criminal Responsibility of Health Professionals and Health Institutions Arising From Medical Intervention in Our Country In this thesis, I have examined, in the context of offence elements, the criminal liability of medical employees and the causes which make the actions of medical attention legitimate. Crime, can be defined breifly as “unlawful, wongful act as per to the type defined in law.” For an action to be considered as a crime, it needs to include certain elements. According to the commonly accepted view in the jurisprudence, these elements are Legal Element, Material Element, Illegality Element and Moral Element. The causes of Conformity to law, such as execution of right, consent of the concerned, are advanced to be effective for the actions of medical attention as not constituting a crime. Though the received view in the jurispudence is that the medical attentions are conforming to law due to the enforcement of right; in the normal attentions, the consent of patient is considered to have brought about operability to law. As an outcome of this thesis, we arrived at the conclusion that actions of medical attention are conforming to law due to the execution of right. We are also of the opinion that medical employees have the right to attend to the body integrity on grounds they acquired a legitimate competency after education and training; though the basic conformity to law cause is the enforcement of right, where required, with the consent of the concerned, the risk causes can be employed. Health Professional, Health Institution, Medical Intervention, Criminal Responsibility, Crime EKKÜR………………………………………………………………….I ZET……………………………………………………………………………………….1 SUMMARY………………………………………………………………………………...2 GİRİŞ VE AMAÇ………………………………………………………………………….3 LIK ÇALIŞANLARININ TIBBİ MÜDAHALEDEN DOĞAN CEZAİ SORUMLULUĞUNUN İNCELENMESİ 1.BÖLÜM SUÇ KAVRAMI VE UNSURLARI 1.Kanuni Unsur……………………………………………………………………………..6 3.Maddi Unsur…………………………………………………………………………….10 A.Hareket………………………………………………………………………………….11 I. İcrai Suç…………………………………………………………………12 II. İhmali Suç………………………………………………………………12 1. İhmal Kavramı…………………………………………..............12 2. İhmali Suçların Çeşitleri…………………………………….......15 2.1. Saf İhmali Suçlar.……………………………...15 2.2. Garantörsel İhmali Suçlar.……………………..16 2.3. Saf İhmali Suçlar Ve Garantörsel İhmali Suçlar Arasındaki Farklar…………………………….17 3. Garantörsel (Nitelikli) İhmali Suçlar……………………………19 3.1.Garantörlük….………………………………….19 3.1.1. Klasik Ayrım – Şekli Kıstas...……….20 3.1.2. Modern Ayrım – Maddi Kıstas..……..20 3.1.2.1. Gönüllü Üstlenme…..…………….21 3.1.2.2. Doktorun Gönüllü Üstlenmeden Kaynaklanan Garantörlüğü……....22 3.2.Denklik….……………………………………..27 4. İhmali Suçlarda Kast…………………………………………….28 5. İhmali Suçlarda Taksir…………………………………………..29 6. İhmali Suçlarda Beklenebilirlik…………………………………31 7. İhmali Suçlarda Hata…………………………………………….31 7.1. Neticeyi Önleme Olanağında Hata……….........32 7.2. Emir Hatası…………………………………….32 7.3. Nedeninde Serbest İhmal………………….......33 8. Kasten Öldürmenin İhmali Davranışla İşlenmesi……………….33 B. Netice…………………………………………………………………………...37 C. Nedensellik Bağı………………………………………………………………..38 4. Hukuka Aykırılık Unsuru……………………………………………………………….42 A. Hukuka Uygunluk Sebepleri………………………………………………......45 I. Kanun Hükmünü İfa…………………………………………………......45 II. Amirin Emrini İfa……………………………………………………….47 III. Görevin İfası…………………………………………………………...48 IV. Meşru Savunma Ve Zorunluluk (Iztırar) Hali…………………………49 V. Hakkın İcrası……………………………………………………….......50 VI. İlgilinin Rızası………………………………………………………...53 1. Rıza Açıklamaya Ehliyet………………………………………..54 2. Rıza Açıklaması…………………………………………………56 3. Rıza Açıklamasının Konusu…………………………………….57 B. Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Sınırın Aşılması ……………………………..59 5. Manevi Unsur…………………………………………………………………………...60 A. İsnad Yeteneği………………………………………………………………….60 B. Kusurluluk……………………………………………………………………...63 I. Kast………………………………………………………………………64 1. Bilme Unsuru……………………………………………………64 2. İsteme Unsuru………………………………………………….68 2.1. Doğrudan Kast………………………………………...68 2.2. Dolaylı (Olası) Kast……………………………..........71 2.3. Kanaatimiz………………………………………….....74 3. Yargıtay Kararlarında Olası Kast……………………………….75 4. Suçun Çeşitli Aşamalarında Kastın Durumu……………………78 II. Taksir………………………………………………………………….79 1. Taksirin Unsurları……………………………………………….81 1.1. Fiilin Taksirle İşlenebilen Bir Suç Olması…………….81 1.2. Hareketin İradeliği…………………………………….82 1.3. Neticenin İradi Olmaması……………………………..83 1.4. Hareketle Netice Arasında Nedensellik Bağının Bulunması……………………………………………...84 1.4.1. Üçüncü Kişinin Hareketi…………………….84 1.4.2. Mağdurun Hareketi…………………………..85 1.5. Neticenin Öngörülebilmesi…………………………....87 1.6. Dikkat Ve Özen Yükümünün Yerine Getirilmemesi………………………………………...89 2. Doktor ve Diğer Sağlık Çalışanlarının Tıbbi Müdahale Sırasında Taksirle İşlediği Suçlara İlişkin Yargıtay Kararları……………91 3. Bilinçli Taksir…………………………………………………...97 III. Netice Sebebiyle Ağırlaşmış Suç………………………………….106 C. Kusurluluğa Etki Eden Haller……………………………………………........108 I. Kaza ve Tesadüf……………………………………………………...109 II. Mücbir Sebep………………………………………………………..110 III. Hata………………………………………………………................111 IV. Cebir ve Şiddet……………………………………………………..112 V. Korkutma ve Tehdit………………………………………………...113 D. Kusur Tespiti Açısından Yüksek Sağlık Şurası……………………………….114 2.BÖLÜM TIBBİ MÜDAHALELERİN HUKUKA UYGUNLUĞUNUN SUÇUN UNSURLARI ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ I. Tıbbi Müdahalelerde Kanuni Unsurun Gerçekleşmediği Görüşü…………………….123 III. Tıbbi Müdahalelerde Maddi Unsurun Gerçekleşmediği Görüşü……………………124 IV. Tıbbi Müdahalelerde Hukuka Aykırılık Unsurun Gerçekleşmediği Görüşü………..125 1. Üstün Menfaat Görüşü…………………………………………………………125 2. Fiilin Toplumsal Uygunluğu Görüşü…………………………………………..127 3. Fiilin Ahlak Kurallarına, Örf Ve Adete Uygun Olduğu Görüşü……………...127 4. Fiilin İlgilinin Rızası Sebebiyle Hukuka Uygun Oluşu………………………..129 4.1. İlgilinin Rızası Açısından Özellikli Olan Estetik Ameliyeler…………...135 5. Fiilin Hakkın İcrası Sebebiyle Hukuka Uygun Olduğu Görüşü……………….137 V. Tıbbi Müdahalede Manevi Unsurun Gerçekleşmediği Görüşü……………………….140 1. Kastın Bulunmadığı Görüşü…………………………………………………...140 2. Taksirin Bulunmadığı Görüşü…………………………………………………142 3. İzin Verilen Risk……………………………………………………………….142 TARTIŞMA VE SONUÇ……………………………………………………………….148 KAYNAKLAR…………………………………………………………………………..156