Publication: AK parti döneminde Filistin sorunu (2002-2017)
Abstract
AK Parti'nin iktidara geldikten sonra 2002-2017 yılları arasında uyguladığı dış politika değişimleri ve özellikle Türkiye’nin Filistin meselesi hakkındaki tutumu bu tezin ana konusudur. Çünkü bu dönemde Filistin meselesi hem Türkiye'nin temel meselelerinden biri haline gelmiştir hem de uluslararası gündemdeki yerini korumuştur. AK Parti’nin uyguladığı bu değişim özellikle Orta Doğu'da söz sahibi olması konusunda büyük role sahiptir. Tezde siyasi kararların kaynağı olan tarihi, analtik ve vasıflandırıcı metotlar kullanılmaktadır. Çünkü bu metot AK parti’nin Filistin meselesine karşı dış politikasını, dış politika mahiyeti ve ilişkiler seviyesindeki etkileşimi ve devlet kimliğinin oluşumuna etkisini açıklamak için en uygun yöntemdir. Osmanlı döneminden başlayarak 2002 yılına kadar olan süreçte Türk dış politikasının nasıl uygulandığı bu tezin konusunu tam olarak ortaya koymak için önemlidir. Bu nedenle tezde Osmanlı dönemin de vurgusu yapılmıştır. Sonrasında ise Ak Parti’nin kendi prensiplerinden kaynaklanan Orta Doğu politikası anlatılmıştır. Ayrıca bu tezde Türkiye'nin dış politikasının uluslararası sistemdeki mahiyeti, çok eski bir müttefik olarak ABD ile ilişkileri, Filistin meselesi ile ilgili anlaşma ve ihtilaf hususları analiz edilmiştir. Türkiye-AB ilişkileri, Türkiye-Rusya ilişkileri, Filistin meselesi ile ilgili mutabık ve ihtilaflı olduğu konular, Türkiye'nin BM nezdinde Filistin ile ilgili rolü ve faaliyetleri ve Filistin ile ilgili BM’de alınan kararların açıklanmasındaki rolü bu tezde ayrıntlı bir şekilde anlatılmıştır. 2002-2017 yılları arasında gerçekleştirilen Türkiye-Filistin ilişkilerini açıklamak için Türkiye'deki siyasi partileri, baskı gurupları, çıkarlar, kimlik ve kamuoyu gibi siyasi kararları etkileyen iç faktörlerin bu ilişki üzerindeki etkilerini anlatmak bu tezin amaçlarından biri olarak bilerlenmiştir. Ayrıca 2008 yılında Gazze'ye yapılan saldırılar ve Türkiye'nin Filistin halkına yaptığı destekler, İsrail'e karşı kınama ve sert tutumları tezin amacına uygun bir şekilde objektif olarak anlatılmıştır. Filistin meselesinde Türkiye birçok önemli engelle karşılaşmıştır ve bu meselede önemli bir rol üstelenmiştir. İsrail-Filistin arasında yapılan tasviye girişimleri ve Türkiye'nin rolü, Filistin devleti ve 1967 sınırları, mültecilerin geri dönüş hakkı, Kudüs ve kutsal mekânların durumu gibi çatışmanın önemli konuları da tarafsız bir şekilde açıklanmıştır. İsrail tarafından Filistin halkına yapılan saldırılar (2008, 2012 ve 2014 saldırıları) karşısında Türkiye’nin hem bölgesel hem de uluslararası alandaki tutumu analiz edilmiştir. Ayrıca Türkiye tarafından Filisitin’e yapılan her alandaki yardımlar anlatılmıştır. Filistin iç bölünmüşlüğü konusunda Türkiye önemli bir role sahiptir. Bu rol kapsamında barışı ve kalıcı istikrarı sağlamak için Filistin hükümeti ile Hamas arasında bir arabuluculuk yapmıştır ve hala yapmaktadır. Kısaca İsrail'in kurulmasından itibaren AK Parti’nin iktidara geldiği döneme kadar geçen süreçte ve özellikle AK Parti döneminde, Filistin meselesinin Türkiye-İsrail ilişkilerini ne yönde etkilediği ve değiştirdiği konusunun literatürde tam ve objektif olarak anlatıldığı görülmüştür. Buradan hareketle bu tezde konu ayrıntılı bir şekilde anlatılarak bundan sonra yapılacak olan akademik çalışmalar için tavsiyelerde bulunulmuştur. Tez kousunun belirlenmesi ve hazırlanmasında yardımlarını esirgemeyen danışman hocam sayın Doç. Dr. Arzu AL’a aydınlatıcı eleştiri ve katkıları için, ayrıca emeği geçen tüm hocalarıma, özellikle Sakaraya Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Philipp O. Amour’a ve arkadaşlarıma özellikle Ersin Güngördü, Yunus Aljaradat, Abdulrahman Alkhatib ve Mohammad Shawamreh’e, ilk günden itibaren yaınımda olup bana yardım eden aileme gönülden teşekkürleri boruç bilirim. İÇİNDEKİLERÖZET.........................................................................................................................................iiÖNSÖZ.....................................................................................................................................viKISALTMALAR....................................................................................................................viiİÇİNDEKİLER......................................................................................................................viiiGİRİŞ.........................................................................................................................................1BİRİNCİ BÖLÜMAKP DÖNEMİNDE TÜRK DIŞ POLİTİKASI1.AKP DÖNEMİNDE TÜRK DIŞ POLİTİKASI..............................................................51.1Türk Dış Politikasına Genel Bakış.................................................................................51.2AK Parti Dış Politikasında Düzen Kurucu Vizyonu..................................................81.3 AK Parti’nin Düzen Kurucu Dış Politika Vizyonunda Orta Doğu..............................111.4 Büyük Orta Doğu Porjesinde Türkiye’nin Rolü..........................................................13İKİNCİ BÖLÜMÜFİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE’NİN ULUSLARARASI GÜÇLER İLE İLİŞKİLERİ2. FİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE’NİN ULUSLARARASI GÜÇLER İLE İLİŞKİLERİ....................................................................................................................152.1. Amerika Birleşik Devletleri..........................................................................................152.2. Avrupa birliği................................................................................................................162.3. Rusya.............................................................................................................................172.4. Birleşmiş Millitler.........................................................................................................17ÜCÜNCÜ BÖLÜMÜTÜRK DIŞ POLİTİKASINDA FİLİSTİN MESELESİ3. TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA FİLİSTİN MESELESİ.........................................193.1. Modern Türk Filistin ilişkileri.............................................................................193.2. Türkiye'nin Filistin Meselesine Yönelik Politikasına Etki Eden İç Faktörler.....223.2.1. Siyasal Partiler............................................................................................223.2.2. Lobiler ve Çıkarlar.....................................................................................233.2.3. Kimlik Faktörü...........................................................................................243.2.4. Türk Kamuoyu...........................................................................................263.3. Türkiye'nin Filistin Meselesi İle ilgili Dış Politika Belirleyici Unsurları..........273.4. Filistin Meselesinde Türkiye’nin Rölü ve Karşılaştığı Zorluklar .....................29 3.5.Türkiye'nin Filistin Meselesindeki Rolünün Sınırlılıkları....................................30DÖRDÜNCÜ BÖLÜMÜFİLİSTİN İÇ SİYASİTİNİN TÜRKİYEYE YANSIMASI 4. FİLİSTİN İÇ SİYASETİNİN TÜRKİYEYE YANSIMASI ...............................324.1. Türkiye’nin İsrail-Filistin Barış Görüşmeleri İle İlgili Tutumu...........................324.2. Türkiye'nin Filistinliler Arasındaki Bölünmüşlük ve İç Barışı Sağlama Konu-sundaki Rolü..............................................................................................................364.3. İsrail Tarafından Gazze’ye Uygulanan Ablukaya Karşı Türkiyenin Tutumu.....384.4. Türkiye’nin Gazze Saldırıları İle İlgili Tutumu..................................................394.4.1. 2008 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu ..................................................394.4.2. 2012 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu...................................................404.4.3. 2014 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu...................................................414.5. Türkiye Tarafından Filistin'e yapılan yardımlar.................................................424.5.1. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA).....................444.5.2. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı (İHH)............................454.5.3. Uluslararası İnsani Yardım Derneği (YARDIMELİ)..............................46BEŞİNCİ BÖLÜMÜFİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE-İSRAİL İLİŞKİLERİ5. FİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE-İSRAİL İLİŞKİLERİ...............485.1. İsrail’in Kuruluşundan 1990lı Yıllara Kadar Türkiye-İsrail İlişkileri..................485.2. AK Parti Döneminde Türkiye-İsrail İlişkileri.....................................................515.2.1. Davous Krizi...............................................................................................515.2.2. Alçak Koltuk Krizi.....................................................................................535.2.3. Mavi Marmara............................................................................................536. SONUÇ VE ÖNERİLER...........................................................................................557. KAYNAKÇA..............................................................................................................59
The main subject of this thesis is foreign policy changes and Turkey's stance on the Palestinian issue implemented by AK Party between 2002-2017 years after it came to power. During this period of time, the Palestinian issue has become one of Turkey’s main issues and has maintained its position in the international agenda. The changes implemented by Ak party has played a role in making it has a say in the Middle East. Historical, analytical and qualitative methods, which are the sources of political decisions, are used in the thesis. The reason of using these methods is that they are the most suitable methods to explain the AK party's foreign policy against the Palestinian issue, its interaction at the level of foreign policy nature and relations, and its impact on the formation of state identity. The way Turkish foreign policy was applied starting from the Ottoman period to 2002 is important to fully reveal the subject of this thesis, and that is why the Ottoman period was also emphasized in this thesis. Afterwards, the Middle East policy stems from Ak Party's own principles was explained. In addition, the nature of the international system of Turkey's foreign policy, Turkey’s relations with USA as a very old ally, and the agreement and disagreement subjects in the Palestinian issue were analyzed. In this thesis, Turkey-EU relations, Turkey-Russia relations, contested and controversial subjects regarding the Palestinian issue, Turkey's role and activities related to Palestine in the eyes of the UN, and its Role in the announcement of the decisions taken in the UN regarding Palestine are explained in detail. In order to explain Turkey-Palestine relations carried out between the years 2002-2017, describing the effects of internal factors that affects political decisions on this relationship such as Turkey's political parties, pressure groups, interests, identity and other internal factors, was determined as one of the objectives of this thesis. Also, attacks on Gaza in 2008, Turkey’s supports to the Palestinian people and its condemnation and tough stance against Israel are objectively described in accordance with the purpose of the thesis. Turkey has came across many obstacles regarding the Palestinian issue, and played an important role in this issue. Liquidation attempts between Israel and Palestine and Turkey's role, the important issues of the conflict such as Palestinian state and borders of 1967, the right of refugees to return, the situation of Jerusalem and sacred places are also explained in an unbiased manner. Turkey's attitude against the Israeli attacks on the Palestinian people (2008, 2012 and 2014 attacks) was analyzed across both regional and international arena. Also Turkey’s assistance to Palestine in all fields has been described. Turkey has an important role in the internal Palestinian division. Within this role, it has been and still a mediator between the Palestinian government and Hamas to ensure peace and lasting stability. Briefly, the subject of how the Palestinian issue affected and changed Turkey-Israel relations, from the establishment of Israel until the AK Party came to power, in the past period and especially in the AK Party’s period, has been described in the literature in a complete and objective manner. Therefore, the subject is explained in detail in this thesis, and recommendations are made for the academic studies to be carried out from now on.Tez kousunun belirlenmesi ve hazırlanmasında yardımlarını esirgemeyen danışman hocam sayın Doç. Dr. Arzu AL’a aydınlatıcı eleştiri ve katkıları için, ayrıca emeği geçen tüm hocalarıma, özellikle Sakaraya Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Philipp O. Amour’a ve arkadaşlarıma özellikle Ersin Güngördü, Yunus Aljaradat, Abdulrahman Alkhatib ve Mohammad Shawamreh’e, ilk günden itibaren yaınımda olup bana yardım eden aileme gönülden teşekkürleri boruç bilirim. İÇİNDEKİLERÖZET.........................................................................................................................................iiÖNSÖZ.....................................................................................................................................viKISALTMALAR....................................................................................................................viiİÇİNDEKİLER......................................................................................................................viiiGİRİŞ.........................................................................................................................................1BİRİNCİ BÖLÜMAKP DÖNEMİNDE TÜRK DIŞ POLİTİKASI1.AKP DÖNEMİNDE TÜRK DIŞ POLİTİKASI..............................................................51.1Türk Dış Politikasına Genel Bakış.................................................................................51.2AK Parti Dış Politikasında Düzen Kurucu Vizyonu..................................................81.3 AK Parti’nin Düzen Kurucu Dış Politika Vizyonunda Orta Doğu..............................111.4 Büyük Orta Doğu Porjesinde Türkiye’nin Rolü..........................................................13İKİNCİ BÖLÜMÜFİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE’NİN ULUSLARARASI GÜÇLER İLE İLİŞKİLERİ2. FİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE’NİN ULUSLARARASI GÜÇLER İLE İLİŞKİLERİ....................................................................................................................152.1. Amerika Birleşik Devletleri..........................................................................................152.2. Avrupa birliği................................................................................................................162.3. Rusya.............................................................................................................................172.4. Birleşmiş Millitler.........................................................................................................17ÜCÜNCÜ BÖLÜMÜTÜRK DIŞ POLİTİKASINDA FİLİSTİN MESELESİ3. TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA FİLİSTİN MESELESİ.........................................193.1. Modern Türk Filistin ilişkileri.............................................................................193.2. Türkiye'nin Filistin Meselesine Yönelik Politikasına Etki Eden İç Faktörler.....223.2.1. Siyasal Partiler............................................................................................223.2.2. Lobiler ve Çıkarlar.....................................................................................233.2.3. Kimlik Faktörü...........................................................................................243.2.4. Türk Kamuoyu...........................................................................................263.3. Türkiye'nin Filistin Meselesi İle ilgili Dış Politika Belirleyici Unsurları..........273.4. Filistin Meselesinde Türkiye’nin Rölü ve Karşılaştığı Zorluklar .....................29 3.5.Türkiye'nin Filistin Meselesindeki Rolünün Sınırlılıkları....................................30DÖRDÜNCÜ BÖLÜMÜFİLİSTİN İÇ SİYASİTİNİN TÜRKİYEYE YANSIMASI 4. FİLİSTİN İÇ SİYASETİNİN TÜRKİYEYE YANSIMASI ...............................324.1. Türkiye’nin İsrail-Filistin Barış Görüşmeleri İle İlgili Tutumu...........................324.2. Türkiye'nin Filistinliler Arasındaki Bölünmüşlük ve İç Barışı Sağlama Konu-sundaki Rolü..............................................................................................................364.3. İsrail Tarafından Gazze’ye Uygulanan Ablukaya Karşı Türkiyenin Tutumu.....384.4. Türkiye’nin Gazze Saldırıları İle İlgili Tutumu..................................................394.4.1. 2008 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu ..................................................394.4.2. 2012 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu...................................................404.4.3. 2014 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu...................................................414.5. Türkiye Tarafından Filistin'e yapılan yardımlar.................................................424.5.1. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA).....................444.5.2. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı (İHH)............................454.5.3. Uluslararası İnsani Yardım Derneği (YARDIMELİ)..............................46BEŞİNCİ BÖLÜMÜFİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE-İSRAİL İLİŞKİLERİ5. FİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE-İSRAİL İLİŞKİLERİ...............485.1. İsrail’in Kuruluşundan 1990lı Yıllara Kadar Türkiye-İsrail İlişkileri..................485.2. AK Parti Döneminde Türkiye-İsrail İlişkileri.....................................................515.2.1. Davous Krizi...............................................................................................515.2.2. Alçak Koltuk Krizi.....................................................................................535.2.3. Mavi Marmara............................................................................................536. SONUÇ VE ÖNERİLER...........................................................................................557. KAYNAKÇA..............................................................................................................59
The main subject of this thesis is foreign policy changes and Turkey's stance on the Palestinian issue implemented by AK Party between 2002-2017 years after it came to power. During this period of time, the Palestinian issue has become one of Turkey’s main issues and has maintained its position in the international agenda. The changes implemented by Ak party has played a role in making it has a say in the Middle East. Historical, analytical and qualitative methods, which are the sources of political decisions, are used in the thesis. The reason of using these methods is that they are the most suitable methods to explain the AK party's foreign policy against the Palestinian issue, its interaction at the level of foreign policy nature and relations, and its impact on the formation of state identity. The way Turkish foreign policy was applied starting from the Ottoman period to 2002 is important to fully reveal the subject of this thesis, and that is why the Ottoman period was also emphasized in this thesis. Afterwards, the Middle East policy stems from Ak Party's own principles was explained. In addition, the nature of the international system of Turkey's foreign policy, Turkey’s relations with USA as a very old ally, and the agreement and disagreement subjects in the Palestinian issue were analyzed. In this thesis, Turkey-EU relations, Turkey-Russia relations, contested and controversial subjects regarding the Palestinian issue, Turkey's role and activities related to Palestine in the eyes of the UN, and its Role in the announcement of the decisions taken in the UN regarding Palestine are explained in detail. In order to explain Turkey-Palestine relations carried out between the years 2002-2017, describing the effects of internal factors that affects political decisions on this relationship such as Turkey's political parties, pressure groups, interests, identity and other internal factors, was determined as one of the objectives of this thesis. Also, attacks on Gaza in 2008, Turkey’s supports to the Palestinian people and its condemnation and tough stance against Israel are objectively described in accordance with the purpose of the thesis. Turkey has came across many obstacles regarding the Palestinian issue, and played an important role in this issue. Liquidation attempts between Israel and Palestine and Turkey's role, the important issues of the conflict such as Palestinian state and borders of 1967, the right of refugees to return, the situation of Jerusalem and sacred places are also explained in an unbiased manner. Turkey's attitude against the Israeli attacks on the Palestinian people (2008, 2012 and 2014 attacks) was analyzed across both regional and international arena. Also Turkey’s assistance to Palestine in all fields has been described. Turkey has an important role in the internal Palestinian division. Within this role, it has been and still a mediator between the Palestinian government and Hamas to ensure peace and lasting stability. Briefly, the subject of how the Palestinian issue affected and changed Turkey-Israel relations, from the establishment of Israel until the AK Party came to power, in the past period and especially in the AK Party’s period, has been described in the literature in a complete and objective manner. Therefore, the subject is explained in detail in this thesis, and recommendations are made for the academic studies to be carried out from now on.Tez kousunun belirlenmesi ve hazırlanmasında yardımlarını esirgemeyen danışman hocam sayın Doç. Dr. Arzu AL’a aydınlatıcı eleştiri ve katkıları için, ayrıca emeği geçen tüm hocalarıma, özellikle Sakaraya Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Philipp O. Amour’a ve arkadaşlarıma özellikle Ersin Güngördü, Yunus Aljaradat, Abdulrahman Alkhatib ve Mohammad Shawamreh’e, ilk günden itibaren yaınımda olup bana yardım eden aileme gönülden teşekkürleri boruç bilirim. İÇİNDEKİLERÖZET.........................................................................................................................................iiÖNSÖZ.....................................................................................................................................viKISALTMALAR....................................................................................................................viiİÇİNDEKİLER......................................................................................................................viiiGİRİŞ.........................................................................................................................................1BİRİNCİ BÖLÜMAKP DÖNEMİNDE TÜRK DIŞ POLİTİKASI1.AKP DÖNEMİNDE TÜRK DIŞ POLİTİKASI..............................................................51.1Türk Dış Politikasına Genel Bakış.................................................................................51.2AK Parti Dış Politikasında Düzen Kurucu Vizyonu..................................................81.3 AK Parti’nin Düzen Kurucu Dış Politika Vizyonunda Orta Doğu..............................111.4 Büyük Orta Doğu Porjesinde Türkiye’nin Rolü..........................................................13İKİNCİ BÖLÜMÜFİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE’NİN ULUSLARARASI GÜÇLER İLE İLİŞKİLERİ2. FİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE’NİN ULUSLARARASI GÜÇLER İLE İLİŞKİLERİ....................................................................................................................152.1. Amerika Birleşik Devletleri..........................................................................................152.2. Avrupa birliği................................................................................................................162.3. Rusya.............................................................................................................................172.4. Birleşmiş Millitler.........................................................................................................17ÜCÜNCÜ BÖLÜMÜTÜRK DIŞ POLİTİKASINDA FİLİSTİN MESELESİ3. TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA FİLİSTİN MESELESİ.........................................193.1. Modern Türk Filistin ilişkileri.............................................................................193.2. Türkiye'nin Filistin Meselesine Yönelik Politikasına Etki Eden İç Faktörler.....223.2.1. Siyasal Partiler............................................................................................223.2.2. Lobiler ve Çıkarlar.....................................................................................233.2.3. Kimlik Faktörü...........................................................................................243.2.4. Türk Kamuoyu...........................................................................................263.3. Türkiye'nin Filistin Meselesi İle ilgili Dış Politika Belirleyici Unsurları..........273.4. Filistin Meselesinde Türkiye’nin Rölü ve Karşılaştığı Zorluklar .....................29 3.5.Türkiye'nin Filistin Meselesindeki Rolünün Sınırlılıkları....................................30DÖRDÜNCÜ BÖLÜMÜFİLİSTİN İÇ SİYASİTİNİN TÜRKİYEYE YANSIMASI 4. FİLİSTİN İÇ SİYASETİNİN TÜRKİYEYE YANSIMASI ...............................324.1. Türkiye’nin İsrail-Filistin Barış Görüşmeleri İle İlgili Tutumu...........................324.2. Türkiye'nin Filistinliler Arasındaki Bölünmüşlük ve İç Barışı Sağlama Konu-sundaki Rolü..............................................................................................................364.3. İsrail Tarafından Gazze’ye Uygulanan Ablukaya Karşı Türkiyenin Tutumu.....384.4. Türkiye’nin Gazze Saldırıları İle İlgili Tutumu..................................................394.4.1. 2008 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu ..................................................394.4.2. 2012 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu...................................................404.4.3. 2014 Yılı Saldırış Karşısındaki Tutumu...................................................414.5. Türkiye Tarafından Filistin'e yapılan yardımlar.................................................424.5.1. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA).....................444.5.2. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı (İHH)............................454.5.3. Uluslararası İnsani Yardım Derneği (YARDIMELİ)..............................46BEŞİNCİ BÖLÜMÜFİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE-İSRAİL İLİŞKİLERİ5. FİLİSTİN SORUNU TEMELİNDE TÜRKİYE-İSRAİL İLİŞKİLERİ...............485.1. İsrail’in Kuruluşundan 1990lı Yıllara Kadar Türkiye-İsrail İlişkileri..................485.2. AK Parti Döneminde Türkiye-İsrail İlişkileri.....................................................515.2.1. Davous Krizi...............................................................................................515.2.2. Alçak Koltuk Krizi.....................................................................................535.2.3. Mavi Marmara............................................................................................536. SONUÇ VE ÖNERİLER...........................................................................................557. KAYNAKÇA..............................................................................................................59