Doğrudan yabancı sermaye ve 2018-2023 dönemi Türkiye analizi

Abstract

Bu çalışma, doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının (DYSY) Türkiye ekonomisindeki rolünü 2018–2023 dönemi özelinde incelemektedir. Küreselleşmeyle birlikte sermaye hareketleri, gelişmekte olan ekonomilerde büyüme, istihdam ve teknoloji transferi açısından belirleyici hale gelmiştir. Türkiye, 1980 sonrası dışa açılma politikaları ve 2003 tarihli 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ile yabancı sermaye açısından bölgesel bir çekim merkezi konumuna gelmiştir. Araştırmada DYSY’nin tarihsel gelişimi, teorik temelleri ve Türkiye’ye yönelik dönemsel eğilimleri nitel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. UNCTAD, TCMB, OECD ve YASED verileri doğrultusunda yapılan inceleme, doğrudan yabancı sermaye girişlerinin makroekonomik istikrar, kurumsal güven ve yatırım ortamının öngörülebilirliğiyle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. 2018 sonrası kur oynaklığı ve pandemi etkisiyle yaşanan düşüşe rağmen, 2021 itibarıyla tedarik zincirlerinin yeniden yapılanması Türkiye’nin coğrafi ve üretim avantajlarını yeniden ön plana çıkarmıştır. Bulgular, DYSY’nin Türkiye’de hizmetler, imalat, enerji ve bilgi teknolojileri sektörlerinde çeşitlendiğini; dijitalleşme, yeşil dönüşüm ve sürdürülebilir yatırımların öne çıktığını göstermektedir. Türkiye’nin yabancı sermaye çekme kapasitesinin artırılması; makroekonomik istikrarın güçlendirilmesi, hukuki güvenliğin sağlanması ve yüksek katma değerli sektörlere yönelimle mümkündür. Sonuç olarak, 2018–2023 dönemi Türkiye açısından doğrudan yabancı sermayenin hem yapısal hem de niteliksel olarak yeniden şekillendiği bir süreci temsil etmektedir. Yatırımların sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlayabilmesi, ekonomik istikrarın kurumsal şeffaflık ve yönetişim kalitesiyle desteklenmesine bağlıdır.

This study examines the role of foreign direct investment (FDI) in the Turkish economy, specifically for the period 2018–2023. With globalization, capital flows have become a determining factor in growth, employment, and technology transfer in developing economies. Turkey became a regional center of attraction for foreign capital with its post-1980 outward-opening policies and the Foreign Direct Investment Law No. 4875 of 2003. The study evaluated the historical development of FDI, its theoretical foundations, and its periodic trends toward Turkey using qualitative analysis. The analysis, based on data from UNCTAD, the Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT), OECD, and YASED, demonstrates that FDI inflows are closely linked to macroeconomic stability, institutional confidence, and the predictability of the investment environment. Despite the decline experienced after 2018 due to exchange rate volatility and the pandemic, the restructuring of supply chains by 2021 has brought Turkey's geographical and production advantages back to the forefront. The findings indicate that FDI in Turkey is diversifying into services, manufacturing, energy, and information technology sectors, with digitalization, green transformation, and sustainable investments gaining prominence. Increasing Turkey's capacity to attract foreign capital is possible by strengthening macroeconomic stability, ensuring legal security, and focusing on high-value-added sectors. In conclusion, the period 2018–2023 represents a period in which foreign direct investment in Turkey is undergoing both structural and qualitative reshaping. Investments' ability to contribute to sustainable development depends on supporting economic stability with institutional transparency and governance quality.