Publication: Mevlana ailesi ve Mevlevilik’te Çelebilik makamı : Sefîne-i nefise-i Mevleviyan örneği
Abstract
Mevlevîlik, Mevlânâ, Mustafa Sâkıb Dede, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân, Çelebi, Çelebilik, Kütahya Mevlevîhânesi, Afyonkarahisar Mevlevîhânesi
MEVLÂNÂ ÂİLESİ VE MEVLEVÎLİK’TE ÇELEBİLİK MAKÂMI SEFÎNE-İ NEFÎSE-İ MEVLEVİYÂN ÖRNEĞİ- Kütahya Mevlevîhânesi postnişînlerinden Mustafa Sâkıb Dede’nin (ö. 1148 h./ 1735 m.) kaleme aldığı ve Mevlevîlik târihi için önemli ve en kapsamlı kaynaklarından olan Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân üç ciltten oluşmaktadır. Birinci cildi Mevlânâ Âilesi üyeleri olan çelebilere tahsis edilmiştir. İkinci ciltte Mevlevî dedeleri ve üçüncü cildde de Mevlevî dervişlerinin hayat hikâyeleri ve Mevlevîliğe hizmetleri yer almaktadır. Çalışmamızın konusunu Mevlânâ Âilesi’nin hayatlarını ihtivâ eden birinci cildi oluşturmaktadır. Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân’da yer alan çelebiler, beş kısımda incelenmiştir. Birinci kısım, Konya Mevlânâ Dergâhı’nda, Mevlânâ’yı temsil eden çelebilik makāmında vazîfe yapmış makam çelebileridir. İkinci kısım, Konya’dan sonra Mevlevîliğin en önemli merkezlerinden olan Afyonkarahisar Mevlevîhânesi’nde vazîfe yapmış Karahisar çelebileri; üçüncü kısım, Konya ve Afyonkarahisar kadar önemli bir merkez olan Kütahya Mevlevîhânesi’nde vazîfe yapmış Kütahya çelebileri; dördüncü kısım, bu merkezler hâricinde, çeşitli mevlevîhâne ve zâviyelerde vazîfe yapmış çelebileri ve beşinci kısım da devlet vazîfesinde bulunmuş çelebileri ihtivâ etmektedir. Biz de çalışmamızda bu sınıflandırmaya uyarak, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân’da bulunan çelebileri, hayatlarını, Mevlevîliğe hizmetlerini inceledik. Ayrıca, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân’da yer alan, çelebilerin çelebilerin çeşitli sebeplerle beyân ettikleri tasavvufî fikirlerini de, Mevlevî kaynakları ışığında müstakil bir başlık altında biraraya getirdik. Mawlawiyya, Mawlana, Mustafa Sâkıb Dede, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân, Çelebi, Çelebilik, Kütahya Mevlevîhâne, Afyonkarahisar Mevlevîhâne ABSTRACT MEVLÂNÂ FAMİLY AND THE PLACE OF ÇELEBİLİK AT MAWLAWİYYA -EXAMPLE OF SEFÎNE-İ NEFÎSE-İ MEVLEVİYÂN- Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân which is the most important and comprehensive source for Mawlawiyya history consist of three parts, written by Mustafa Sâkıb Dede (ö. 1148 h./ 1735 m.) who is one of the shaikh in Kütahya Mevlevihane. First part, for the members of Mawlana Family. Second part, for Mawlawi shaikhs and third part for Mawlawi dervishes. Our study’s subject is the first part which consist of Mawlana Family members. Çelebis, whose take place in Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân, examined at five parts. First part, for çelebis, whose done the duty, at Konya Mawlana Dergah, at çelebilik place, which symbolize Mawlana. Second part, çelebis whose in one of the most important center Afyonkarahisar after Konya. Third part, çelebis whose in Kütahya as important as Konya and Afyonlarahisar. Forth part, çelebis whose done the duty at the different centers from these centers. And the fifth part, çelebis whose done the duty at government. Also we follow this classification during our study. And examined çelebis life story and duties for Mawlawiyya. Also we study, çelebi’s mystical ideas which declared by different reasons in a private part according to Mawlawi sources.
MEVLÂNÂ ÂİLESİ VE MEVLEVÎLİK’TE ÇELEBİLİK MAKÂMI SEFÎNE-İ NEFÎSE-İ MEVLEVİYÂN ÖRNEĞİ- Kütahya Mevlevîhânesi postnişînlerinden Mustafa Sâkıb Dede’nin (ö. 1148 h./ 1735 m.) kaleme aldığı ve Mevlevîlik târihi için önemli ve en kapsamlı kaynaklarından olan Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân üç ciltten oluşmaktadır. Birinci cildi Mevlânâ Âilesi üyeleri olan çelebilere tahsis edilmiştir. İkinci ciltte Mevlevî dedeleri ve üçüncü cildde de Mevlevî dervişlerinin hayat hikâyeleri ve Mevlevîliğe hizmetleri yer almaktadır. Çalışmamızın konusunu Mevlânâ Âilesi’nin hayatlarını ihtivâ eden birinci cildi oluşturmaktadır. Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân’da yer alan çelebiler, beş kısımda incelenmiştir. Birinci kısım, Konya Mevlânâ Dergâhı’nda, Mevlânâ’yı temsil eden çelebilik makāmında vazîfe yapmış makam çelebileridir. İkinci kısım, Konya’dan sonra Mevlevîliğin en önemli merkezlerinden olan Afyonkarahisar Mevlevîhânesi’nde vazîfe yapmış Karahisar çelebileri; üçüncü kısım, Konya ve Afyonkarahisar kadar önemli bir merkez olan Kütahya Mevlevîhânesi’nde vazîfe yapmış Kütahya çelebileri; dördüncü kısım, bu merkezler hâricinde, çeşitli mevlevîhâne ve zâviyelerde vazîfe yapmış çelebileri ve beşinci kısım da devlet vazîfesinde bulunmuş çelebileri ihtivâ etmektedir. Biz de çalışmamızda bu sınıflandırmaya uyarak, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân’da bulunan çelebileri, hayatlarını, Mevlevîliğe hizmetlerini inceledik. Ayrıca, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân’da yer alan, çelebilerin çelebilerin çeşitli sebeplerle beyân ettikleri tasavvufî fikirlerini de, Mevlevî kaynakları ışığında müstakil bir başlık altında biraraya getirdik. Mawlawiyya, Mawlana, Mustafa Sâkıb Dede, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân, Çelebi, Çelebilik, Kütahya Mevlevîhâne, Afyonkarahisar Mevlevîhâne ABSTRACT MEVLÂNÂ FAMİLY AND THE PLACE OF ÇELEBİLİK AT MAWLAWİYYA -EXAMPLE OF SEFÎNE-İ NEFÎSE-İ MEVLEVİYÂN- Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân which is the most important and comprehensive source for Mawlawiyya history consist of three parts, written by Mustafa Sâkıb Dede (ö. 1148 h./ 1735 m.) who is one of the shaikh in Kütahya Mevlevihane. First part, for the members of Mawlana Family. Second part, for Mawlawi shaikhs and third part for Mawlawi dervishes. Our study’s subject is the first part which consist of Mawlana Family members. Çelebis, whose take place in Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân, examined at five parts. First part, for çelebis, whose done the duty, at Konya Mawlana Dergah, at çelebilik place, which symbolize Mawlana. Second part, çelebis whose in one of the most important center Afyonkarahisar after Konya. Third part, çelebis whose in Kütahya as important as Konya and Afyonlarahisar. Forth part, çelebis whose done the duty at the different centers from these centers. And the fifth part, çelebis whose done the duty at government. Also we follow this classification during our study. And examined çelebis life story and duties for Mawlawiyya. Also we study, çelebi’s mystical ideas which declared by different reasons in a private part according to Mawlawi sources.