Yabancılaşma ve özsaygı: Çoğulcu eleştiriler üzerinden bir değerlendirme

Abstract

Çağdaş siyaset felsefesi yazınında Marksist yabancılaşma kavramına pek az yer verilir. Bunun nedeni yabancılaşma kavramının barındırdığına inanılan tekil iyi yaşam anlayışının demokrasi kültürünün vazgeçilmez bir ilkesi olan değer çoğulculuğuna aykırı olduğunun düşünülmesidir. Bu yaygın görüşün aksine, yabancılaşma kavramından yola çıkılarak yabancılaşmanın olmadığı yerde tek bir iyi yaşam biçiminin var olabileceği sonucuna varılamaz. Günümüz kapitalist toplumlarında sürekli liberal çoğulcu değerlerin vaaz edilmesine rağmen sistematik olarak tek boyutlu bir tüketim hayatının dayatılmasının getirdiği alternatifsizlik, yabancılaşma ve bu kavrama yöneltilen çoğulcu itirazlar üzerine yeniden düşünmemiz gerektiğini göstermektedir. John Rawls’un adalet kuramında (A Theory of Justice) en önemli toplumsal kaynak olarak, Marksist yabancılaşma kavramının içerdiği “kendini gerçekleştirme” düşüncesiyle paralellikler taşıyan “özsaygı” kavramına yer vermesi bu bakımdan anlamlıdır. Ancak Marksist yabancılaşma kuramının eleştirel ve dönüştürücü yapısı göz önünde bulundurulduğunda yabancılaşma kavramıyla bazı benzerlikler taşıyan özsaygı kavramının yetersizliklerinin de ortaya konması gerekmektedir.