İbnaülemin Mahmut Kemal'e ait Kemâlü'l-Kiyâse fî Keşfi's-Siyâse adlı eserin neşir ve incelemesi

Abstract

Bu çalışma, son dönem Osmanlı âlim ve mütefekkirlerinden İbnülemin Mahmut Kemal İnal’in II. Meşrutiyet devrinde telif ettiği Kemâlü’l-Kiyâse fî Keşfi’s-Siyâse adlı eserinin transkripsiyon ve incelemesini araştırır.İki bölümden oluşan araştırmanın birinci bölümünde eserin müellifinin hayatı, siyaset tecrübesi ve eserleri ile Kemâlü’l-Kiyâse fî Keşfi’s-Siyâse’nin bu eserler arasında yeri tespit edilmeye çalışılmış; eserin muhtevası ve kaynak olarak kullanılan eserler incelenmiştir. Bundan sonra da eserin meseleleri ve tahlilleri araştırılmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde ise müellif hattıyla mevcut olan eserin transkripsiyon çalışması yapılmıştır.ÖNSÖZOsmanlı Devleti’nde modernleşme tecrübesi, devlete, neşriyata yeni problemler getirmiştir. İbnülemin Mahmut Kemal İnal da bu problemlerle meşgul olmuş münevverlerdendir. Kendisi mesleği icabı Bâbıâlî’de memurluk yapmıştır. Şairlere, sadrazamlara, hattatlara, musikişinaslara dair hal tercümeleriyle bilinmekle birlikte farklı türde eserlerin de müellifidir. Bu eserlerden biri de Kemâlü’l-Kiyâse fî Keşfi’s-Siyâse’dir ki hem müellifinin İbnülemin olması hem yazıldığı yılların Meşrutiyet ve II. Abdülhamit yılları olması hem de siyasete dair bir metin olması onun önemini göstermektedir.Neşredilmemiş bu eser, Çağdaş Türk Düşüncesi, İslam-Osmanlı tarih ve siyasetine dair birçok hususu ihtiva ettiği için neşredilmesinin gereği malumdur. Bu yüzden biz de çalışmamızda bu eserin çeviri-yazımını ve bazı hususlarını tartışmayı amaçladık.Bu tez, mevcudiyetini birçok emeğe borçludur. Eserden bizi haberdar eden ve çalımamızı tavsiye eden Fatih M. Şeker’e bu sebeple teşekkür ederiz. Eseri tez olarak çalışmamda emeklerini gördüğüm, sürecin problemlerine ortak olan ve malumatını esirgemeyip vaktini ayıran danışman hocam Doç. Dr. Hikmet YAMAN’a; bilgi, tecrübe ve desteğini esirgemeyerek yol gösteren hocam Prof. Dr. İlhan KUTLUER’e ve Tarih alanı hakkında sorularıma yardımcı olan Selim KARAHASANOĞLU’na müteşekkirim.Yine tezin meşakkatli vakitlerini kolaylaştıran, hocalığını esirgemeyen Emrullah Kılıç’a, yazım sürecinde okuma ve tashihlerde imdadıma yetişen Meryem Hançer ve Yadigar Öztürk’e, dualarını eksik etmeyen öğrencilerime, her defasında tezin problemleriyle uğraşan, resmî ve gayri-resmî mevzularda çözümler bulan ve metni her defasında okuma zahmetinde bulunan Z. Büşra Özdemir’e ve acemisi olduğum konuları maharetle halleden, iyi niyetini eksik etmeyen Selime Çınar’a teşekkürü borç bilirim.Tez çalışması boyunca vazifeleri ve bilgileri olmadığı halde sınırlarını zorlayarak süreçlere ortak olan, problemlere tahammül edip bize de aşma cesareti gösteren ve çalışmaya fiilen dâhil olan ailemin emekleri, çalışmadaki büyük emeklerdendir.Şahsımın ve çalışmanın, himmet ve emeğine şükran, minnet, vefa… borçlu olduğu Hocam Prof. Dr. İsmail KARA, her zaman –bir şekilde- imdadıma yetişti; şahsıma, çalışmaya ve sürece –her aşamasında- “hoca”lığını bahşetti. Çalışmanın muvaffakiyeti onlara kusurları bendenize aittir.Fakülte yıllarımızda maddî olarak da desteğini gördüğüm İbnülemin Mahmut Kemal İnal’a vefa borcumuzun bir kısmını da olsa ödeyebilmek ümidiyle gayret bizden tevfik O’ndan…İÇİNDEKİLERGİRİŞ 11.BÖLÜM: YAZAR VE ESERİ 81.I. Eserin Yazarı: İbnülemin Mahmut Kemal 81.I.1. Şahsiyeti Hakkında 81.I.2. Fiilî Bürokrasi Tecrübesi 111.I.3. Eserleri ve Kemâlü’l-Kiyâse fî Keşfi’s-Siyâse’nin Bunlar Arasındaki Yeri 141.II. Eser Hakkında: Kemâlü’l-Kiyâse fî Keşfi’s-Siyâse 161.II.1. Eserin İçeriği 171.II.2. Eserin Kaynakları 351.II.2.a. Vakayinameler ve Tarih Kitapları 361.II.2.b. Siyasetnameler ve Siyaset Konulu Eserler 441.III.3. Eserin Yazım Tarzı…………………………………………….481.III. Eserin Değerlendirmesi: Meseleleri ve Tahlilleri 501.III.1. Eserde Devrin Tarih ve Siyaset Tartışmaları 501.III.2. Eserde Tarih ve Siyaset Konusu 541.III.2.a. Eserde Tarih Bahsi 541.III.2.b. Eserde Siyaset Bahsi 57TABLOLAR 62SONUÇ 68KAYNAKÇA 752.BÖLÜM: KEMÂLÜ’L-KİYÂSE FÎ KEŞFİ’S-SİYÂSE (METİN) 80MUKADDİME1. BAB: TARİH 881. Fasıl: Tarihin Tarifleri, Lüzum ve Faydaları 88Tarihin Tarifleri 88Tarihin Lüzum ve Faydaları 902. Fasıl: Tarihlerin Muvafık-ı Hakikat Olup Olmadığı ve Sahihinin Gayri-sahihinden Temyizi 1062. BAB: TEDBİR-İ MÜLK 1221. Fasıl: Tedbir-i Mülk 122Akıl 122İlim ve Cehil 128Seyf ve Kalem 132Adl ve Zulüm 134Rey ve Tedbir 140Hazm ve İhtiyat 144Tecrübe 148Kanun 149Terbiye 153Ehliyet 155Hasep ve Nesep 162Siyaset-i Mülûk 1672. Fasıl: Tedbir-i Mülke Ait Tarihî Fıkralar 1803. BAB: DİPLOMASİ 12121. Fasıl: Diplomasi ve Dekāyık-ı Siyâsiye 2122. Fasıl: Siyasî Fıkra ve Muharrerât 2783. Fasıl: Hukuk-ı Düvele Ait Bahisler ve Fıkralar 371Hukuk-ı Düvel 371Serbestî-i Edyan 394Kapitülasyonlar/ Uhûd-ı Kadîme 402Esirler 4124. Fasıl: Sefirlere Ait Bahis ve Fıkralar 422Sefirler 4224. BAB: ASKERİYE VE HARBİYE 4481. Fasıl: Askeriye ve Harbiye Konuları Hakkında Mülahazalar 448Hukuk-ı Düvel Nazarında Fevâid-i Askeriye 469Müzâkerat-ı Dostâne 469Vesâit-i Tazyîkiye 470Esbâb-ı Harp 470İlân-ı Harp 471Düşman 472Hudʻa-i Harbiye 472Üserâ-i Harp 476İstilâ-i Askerî 477Emval-i Aʻdâ 477Tazminat-ı Harbiye 478Mütareke 478Teslim 479Bî-taraftık 479Sulh 479Muâhede-i Sulhiye 4802. Fasıl: Fıkarât-ı Harbiye ve Garâib-i Muharebât 4825. BAB: ÇEŞİTLİ KONULARA DAİR TARİHÎ FIKRALAR 497ABSTRACTThis study concentrates on Kamāl al-Kiyāsa fī Kashf al-Siyāsa by Ibnulemin Mahmut Kemal Inal, who was a scholar and intellectual of the late Ottoman and early Republican period. Inal wrote this work during the second Ottoman Constitutional Period (1908-1918).My study consists of two parts. In the first part, which includes two chapters, I focus on significant aspects of Inal’s personal, political and intellectual biography. I examine the content and scholarly sources of Kamāl al-Kiyāsa and its position among the totality of his works. I also analyze the main issues elaborated in this work. In the second part, I transcribe the manucript written by Inal himself from its original Ottoman script into modern Turkish.