Koruma sorumluluğu ve jus cogens kurallardan kaynaklanan yükümlülüklerin ağır ihlâli arasındaki ilişki

Abstract

Uluslararası hukukta, ‘‘barışa yönelik tehdit’’ kavramı uzun yıllar devletlerarası çatışmalar ile sınırlı olarak algılandı. Uluslararası niteliği haiz olmayan bir iç çatışma çoğu durumda devletlerin kendi iç meselesi olarak kabul ediliyordu. Bugün, birbirine çok yakın tarihlerde ortaya çıkan ‘‘koruma sorumluluğu’’ ve ‘‘jus cogens kurallardan kaynaklanan yükümlülüklerin ağır ihlâli’’, klasik anlayışın ötesinde, iç çatışmaların ve kitlesel vahşet suçlarının, uluslararası toplumun bütününü etkilediğini ortaya koydu. Temel bir fikrin farklı görünümü olarak beliren ‘‘koruma sorumluluğu’’ ve ‘‘jus cogens kurallardan kaynaklanan yükümlülüklerin ağır ihlâli’’ arasında birbiriyle örtüşen yakın bir ilişki vardır. Jus cogens kurallar ya da Türkçe ismi ile uluslararası hukukun emredici kuralları, bir bütün olarak Devletlerin, kendisinden hiçbir surette sapmasına izin verilmeyen ve yalnızca aynı niteliği haiz daha sonraki bir uluslararası genel hukuk kuralı ile değiştirilebilecek bir kural kabul ettiği ve tanıdığı kurallardır. Bunlarla sınırlı olmamak üzere; kitlesel vahşet suçu olarak beliren soykırım suçu, insanlığa karşı suçlar, uluslararası insancıl hukukun temel kuralları, etnik kökenin temizliği jus cogens kurallara örnek olarak verilebilir. Koruma sorumluluğu, dünya üzerinde yaşanan bu türden kitlesel vahşet suçlarının önlenmesi ve sona erdirilmesini amaçlar iken uluslararası sorumluluk hukuku kapsamında jus cogens kural niteliği haiz olan bu türden kitlesel vahşet suçlarının ağır ihlâlleri bazı özel neticeler meydana getirir.

In international law, the concept of ‘‘threat to peace’’ was understood to be limited to conflicts between nations for many years. Non-international civil conflicts were usually considered matters within the domestic jurisdiction of a state. The emergence of the concepts of ‘‘responsibility to protect’’ and ‘‘serious breaches of obligations under the rules of jus cogens’’ has demonstrated that civil conflicts and mass atrocity crimes have an effect on the entire international community going beyond what was previously thought. Whether or not ‘responsibility to protect’’ and ‘‘serious breaches of obligations under the rules of jus cogens’’ as a whole are aspects of a single basic idea, there is at the very least substantial overlap between them. Jus cogens norm, or as it is known in English, the peremptory norm of general international law; it is a norm accepted and recognized by the international community of states as a whole as a norm from which no derogation is permitted and which can be modified only by a subsequent norm of general international law having the same character. Atrocity crimes such as genocide, crimes against humanity, war crimes, and ethnic cleansings are examples of jus cogens rules, but this category is not limited to these examples. The Responsibility to Protect aims to prevent mass atrocities worldwide. When a population is suffering serious harm as a result of internal war, insurgency, repression or state failure, and the state in question is unwilling or unable to halt or avert it, the international community has a responsibility to protect, which may entail certain consequences. Similarly, in international law of responsibility, serious breaches of obligations arising under peremptory norms of general international law can attract additional consequences, not only for the responsible State but for all other States.