Irak ve Türkiye’de 5. ve 6. sınıf düzeyinde okutulan din eğitimi ders kitaplarının karşılaştırması

Abstract

Irak ve Türkiye’de 5. ve 6. sınıf düzeyinde okutulan din eğitimi ders kitaplarının karşılaştırması Bu araştırma, Irak ve Türkiye'de 5. ve 6. sınıf düzeyindeki din eğitimi ders kitaplarını karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Her iki ülkenin büyük ölçüde Müslüman nüfusa sahip olması, ortak tarihsel ve kültürel geçmişi, din eğitimi uygulamalarında benzerliklerin ve farklılıkların analiz edilmesini gerekli kılmaktadır. Araştırmanın temel amacı, Irak ve Türkiye'deki din eğitimi anlayışlarını; ders kitaplarının içerikleri, öğretim yöntemleri, beceri hedefleri, ölçme ve değerlendirme stratejileri ile değer ve değer aktarımı yaklaşımları bağlamında karşılaştırmalı bir bakış açısıyla değerlendirmektir. Araştırma kapsamında literatür taraması yapılmış; her iki ülkenin din eğitimi sistemlerinin tarihsel gelişimi, müfredat içerikleri, öğretim yöntemleri, değer aktarımı ve ölçme-değerlendirme süreçleri incelenmiştir. Irak’ta din eğitimi, Osmanlı dönemi ve sonrasında mezhepsel çeşitliliğin etkisiyle şekillenmiştir. İngiliz mandası döneminde Batı tarzı eğitimin benimsenmesiyle din eğitimi resmî müfredat kapsamında yeniden düzenlenmiştir. Günümüzde din eğitimi, ilkokuldan itibaren zorunlu olup, mezhepsel ve ahlaki değerlere dayalı içerikler barındırmaktadır. Türkiye’de ise din eğitimi, Cumhuriyet’in ilanı sonrası Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile devlet denetimine alınmış; süreç içinde toplumsal talepler doğrultusunda gelişerek, 1982 Anayasası ile zorunlu hale getirilmiştir. Değer aktarımı açısından Irak’ta daha çok dini kimliğin güçlendirilmesine yönelik içerikler ön planda iken, Türkiye müfredatında evrensel ahlaki değerler, dinler arası diyalog ve bireysel gelişim gibi temalara da yer verilmektedir. Irak ders kitaplarında Kur’an ve hadis odaklı değerler yoğun biçimde sunulmakta; Türkiye’de ise dini ve ahlaki değerler pedagojik yaklaşımlarla harmanlanarak öğrencilere aktarılmaktadır. Bu bağlamda, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış; Irak ve Türkiye Millî Eğitim Bakanlıkları tarafından yayımlanan güncel öğretim programları, ders kitapları, öğretmen kılavuzları ve akademik yayınlar detaylı biçimde incelenmiştir. Araştırmanın problem cümlesi, “Irak ve Türkiye’de 5. ve 6. sınıflarda okutulan din eğitimi ders kitaplarının genel özellikleri arasında hangi benzerlikler ve farklılıklar bulunmaktadır??” şeklinde belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, her iki ülkenin müfredatlarında temel dini bilgi ve ahlaki değerlerin kazandırılmasına yönelik ortak hedeflerin bulunduğunu; ancak tarihsel, politik ve sosyo-kültürel faktörlerin etkisiyle Türkiye’de merkeziyetçi yapı ve millî kimlik vurgusunun, Irak’ta ise mezhepsel çeşitlilik ve bölgesel farklılıkların öne çıktığını göstermektedir. Sonuç olarak, Irak ders kitaplarında teorik dini bilgiler, mezhepsel vurgu, Kur’an ayetleri ve hadisler aracılığıyla geleneksel öğretim yöntemleri benimsenmiş; Türkiye’de ise değer aktarımı yapılandırmacı yaklaşımla sunulmuş, etkinlikler ve öğrenci katılımı ön planda tutulmuştur. Her iki ülkenin din eğitimi politikaları, tarihsel arka plan ve kültürel yapının etkisiyle farklılaşmaktadır. Bu çalışma, din eğitiminin bireylerin manevi gelişimi ve toplumsal kimlik inşasındaki rolüne ışık tutmakta; eğitim politikalarına yönelik önemli çıkarımlar sunmaktadır

Comparison of religious education textbooks for 5th and 6th grades in Iraq and Turkey This study aims to conduct a comparative analysis of religious education textbooks used in the 5th and 6th grades in Iraq and Turkey. The predominantly Muslim populations of both countries, along with their shared historical and cultural backgrounds, necessitate an examination of the similarities and differences in their religious education practices. The primary objective of the research is to evaluate the religious education approaches in Iraq and Turkey from a comparative perspective, focusing on textbook content, teaching methods, targeted competencies, assessment strategies, and value transmission approaches. Within the scope of the study, a literature review was conducted to examine the historical development, curriculum content, teaching strategies, value transmission methods, and assessment processes of the religious education systems in both countries. In Iraq, religious education has been shaped by sectarian diversity since the Ottoman period. During the British Mandate, Western-style education was adopted, and religious education was reorganized within the official curriculum. Today, religious education. In terms of value transmission, Iraqi curricula emphasize strengthening religious identity, while Turkey's curriculum also includes themes such as universal moral values, interfaith dialogue, and personal development. In Iraqi textbooks, values are presented intensively through the Qur’an and hadiths; whereas in Turkey, religious and moral values are conveyed through pedagogical approaches. A qualitative research method—document analysis—was employed in this study. Updated curricula, textbooks, teacher guides, and academic publications from the Ministries of National Education in both countries were examined in detail. The research question was defined as: “What are the similarities and differences in the general features of religious education textbooks taught in 5th and 6th grades in Iraq and Turkey?” The findings indicate that both curricula share common objectives in imparting basic religious knowledge and moral values. However, due to historical, political, and socio cultural factors, a centralized structure and emphasis on national identity are prominent in Turkey, whereas sectarian diversity and regional differences are more evident in Iraq. In conclusion, the Iraqi textbooks adopt traditional teaching methods with an emphasis on theoretical religious knowledge, sectarian focus, and religious texts, while the Turkish approach incorporates a constructivist method emphasizing value transmission, student participation, and interactive activities. The religious education policies of both countries differ according to their historical contexts and cultural structures. This study sheds light on the role of religious education in the spiritual development of individuals and the construction of social identity, offering valuable insights for educ.