Belediyede işçi olmak : 1980 sonrası İstanbul Büyükşehir Belediyesi istihdam yapısındaki değişim

Abstract

Kapitalist toplumlarda istihdam politikaları ve istihdam yapısındaki değişme sadece özel sektörde değil, kamu sektöründe de belirleyici olmaktadır. Çalışmamızda kamu istihdamındaki değişme, belediyelerin istihdam yapısı ve bu yapıdaki değişme üzerinden incelemek amaçlanmıştır. Belediyelerin kamu işvereni olarak istihdam ilişkilerinin oluşumunu etkileyen birçok farklı unsur bulunmaktadır. Bunların bazıları belediyelerin kendi inisiyatifinde bulunurken bazılarında ise merkezi idarenin önemli etkileri bulunmaktadır. Temel organlarının seçimle işbaşına gelmesi nedeniyle belediyelerdeki istihdam diğer kamu kurumlarına göre kendine özgü nitelikler taşımaktadır. Öte yandan Türkiye gibi merkez-yerel ilişkisinde merkezin güçlü olduğu bir toplumda bir yerel yönetim kurumu olan belediyelerdeki istihdam üzerinde hem genel istihdam politikaları hem de idari, mali ve siyasal açıdan merkezi yönetimle olan ilişkiler belirleyici olmaktadır. Bu çalışmada istihdam politikalarındaki değişim ve bu değişimin çalışma ilişkilerine yansıması 1980 sonrasında İstanbul Büyükşehir Belediyesi örneğinde ele alınmıştır. “Birikim rejimleri” yaklaşımının geliştirdiği dönemleme kullanılarak, 1980 öncesi ve sonrası dönemde İstanbul Büyükşehir Belediyesindeki istihdam yapısının temel nitelikleri, esas olarak ikincil kaynaklar yardımıyla açıklanmıştır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi günümüzde tüm özel sektör şirketlerinden daha fazla çalışanı olan bir kurum durumundadır. Bütçe büyüklüğü ile en büyük özel sektör şirketinin ardından ikinci sırada gelmektedir. Bu nedenle İstanbul Büyükşehir Belediyesi üzerine yapılan bu çalışmanın önemli olduğunu ve literatüre katkı sağlayacağını düşünmekteyiz. Çalışmamız, 1980 sonrasında özel sektörde olduğu gibi bir kamu kurumu olan İstanbul Büyükşehir Belediyesinde de esnek ve güvencesiz istihdam biçimlerinin hâkim hale geldiğini göstermektedir.ÖZETİİABSTRACTİİİTABLO LİSTESİVİİŞEKİL LİSTESİVİİİGRAFİK LİSTESİİXKISALTMALARXGİRİŞ11.İSTİHDAM VE KAMU İSTİHDAMI ÜZERİNE KAVRAMSAL ÇERÇEVE51.1.Birikim Rejimleri Kavramı ve Farklı Birikim Rejimleri Döneminde İstihdamın Niteliği51.1.1.Yaygın Birikim Rekabetçi Düzenleme81.1.2.Yoğun Birikim-Tekelci Düzenleme-Fordist Dönem101.1.3.Esnek Birikim-Post-Fordist-Neoliberal Dönem141.2.Birikim Rejimleri ve Kamu İstihdamı201.2.1.Rekabetçi Düzenleme ve Kamu İstihdamı231.2.2.Fordist Dönem Kamu İstihdamı251.2.3.Post-Fordist-Neoliberal Dönem Kamu İstihdamı282.TÜRKİYE’DE BELEDİYELERİN KISA TARİHİ VE BELEDİYEDE İSTİHDAM322.1.Yerel Yönetimlerin Sınırları332.1.1.Yerel Yönetim Örnekleri332.1.2.Etkinlik ve Demokratiklik Açısından Yerel Yönetimler352.2.Türkiye’de Yerel Yönetimler ve Belediyeler432.2.1.Türkiye’de Belediyelerin Kısa Tarihi462.2.1.1.Osmanlı Devleti Dönemi Belediyeler Tarihi472.2.1.2.Cumhuriyet Dönemi Belediyeler Tarihi492.2.1.2.1.1923-1980 Arası Belediyeler492.2.1.2.2.1980 Sonrası Belediyeler532.2.2.Belediye Kanunlarında Yapılan Değişiklikler ve İstihdam Yapısına Etkileri612.2.2.1.1580 Sayılı Kanun’da Yapılan Değişiklikler612.2.2.2.3030 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu642.2.2.3.5393 Sayılı Belediye Kanunu652.2.2.4.5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu693.TÜRKİYE’DE İSTİHDAM VE BELEDİYEDE İSTİHDAM YAPISI733.1.Türkiye’de İstihdam Yapısı743.1.1.1980 Öncesi İstihdam Yapısı ve Kamu İstihdamı753.1.1.1.1923-1960 Dönemi753.1.1.2.1960-1980 Dönemi803.1.2.1980 Sonrası İstihdam Yapısı ve Kamu İstihdamı843.2.Kamu İşvereni Olarak Belediye933.2.1.1980 Öncesi Belediye İstihdam Yapısı933.2.1.1.Belediye Memuru943.2.1.2.Belediye Müstahdemleri963.2.1.3.Sözleşmeli Personel983.2.1.4.İşçi Olarak İstihdam Edilenler993.2.2.1980 Sonrası Belediye İstihdam Yapısı1053.2.2.1.Norm Kadro Uygulaması1063.2.2.2.Memur İstihdamı1093.2.2.3.Sözleşmeli Personel1113.2.2.4.Sürekli İşçilik1133.2.2.5.Taşeron Çalışanlar ve Belediye Şirket İşçileri1173.2.3.Belediye İşçileri ve Sendikal Örgütlenme1254.İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ’NDE 1980 SONRASI İŞÇİ İSTİHDAMI1314.1.İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin Kısa Tarihi: Belediyecilik ve Siyaset1314.2.İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde İstihdam İlişkileri1364.2.1.İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde İstihdamın Yasal Sınırları1404.2.1.1.Belediye Bütçe Sınırı1404.2.1.2.Norm Kadro Sınırı1434.2.2.1980 Sonrası İstanbul Büyükşehir Belediyesi İstihdam Yapısı1504.2.2.1.İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve İstihdam1504.2.2.1.1.Belediyeye Ait Birimlerde İstihdam1514.2.2.1.2.Belediye Şirketlerinde İstihdam155SONUÇ161EKLER167KAYNAKÇA170

In capitalist societies, the change in employment policies and employment structure is decisive not only in the private sector but also in the public sector. Our study aims to analyse the change in the public employment, the employment structure of municipalities as well as the change in this structure.Municipalities as public employer have many different factors that affect the employment relations. Some of these factors are at the discretion of municipalities, while central administration has significant effects on the others. Employment in municipalities has unique characteristics compared to other public institutions since its main bodies are elected. On the other hand, both general employment policies and relations with the central administration in administrative, financial and political manners are decisive in terms of the employment in municipalities as local government units in a society where the central is stronger in the central-local relations, as it is the case in Turkey. In this study, the change in employment policies and its reflection on labour relations are analysed using the example of Istanbul Metropolitan Municipality after 1980. The basic characteristics of the employment structure in Istanbul Metropolitan Municipality in the pre and post-1980 period were explained based on mainly secondary sources, using the periodicity developed by the “Regimes of Accumulation” approach.Today, Istanbul Metropolitan Municipality is an institution having more employees than all the private sector companies. It ranks second after the largest private sector company due to its budget size. Therefore, we think that this study on Istanbul Metropolitan Municipality is important and will contribute to the literature. Our study shows that after 1980, flexible and precarious forms of employment became dominant in Istanbul Metropolitan Municipality, which is a public institution, just as it is the case in the private sector.