Çağdaş Uygurca’ da hoten ağzı

Abstract

Bugün çağdaş Uygurca'da Kaşgar, Aksu, Kulca, Urumçi.Turfan ve Kumul'u kapsayan merkez ağzı, Lopnur bölgesini kapsayan Lopnur ağzı ve Hoten bölgesinde konuşulan Hoten ağzı bulunmaktadır. Hoten ağzı fonetik kelime hazinesi ve gramer yönünden belirgin özellikler taşımaktadır ve yerli yabancı Türkolog'ların ilgisini çekmeye devam etmektedir. Bu çalışma, Hoten'den yeni gelmiş kaynak kişilerle çeşitli konular üzerine yapılan röportajın kaydedilerek titiz bir şekilde transkripsiyon yazısıyla yazıya geçirilmesi sonucu elde edilen metne dayandırılmıştır. Çalışma Giriş'ten sonra, Ses Bilgisi, Şekil Bilgisi olmak üzere iki ana bölümden oluşmakla birlikte indeks, Metinler ve Bibliyografya kısmını da kapsamaktadır. Giriş'te üzerinde çalışılan ağızın kullanıldığı alanın coğrafi, tarihi, sosyal ve ekonomik özellikleri kısaca anlatılmıştır. Ayrıca Hoten ağzıyla ilgili çalışmaların durumu gözden geçirilmiştir. Çalışmanın ana bölümünü teşkil eden Ses Bilgisi bölümünde Hoten ağzındaki ünlü ünsüz uyumu, ünlüler ve ünsüzlerdeki ses olayları, kelimelerdeki hece olayları dikkatle incelenmiştir. Şekil Bilgisi bölümünde ise Hoten ağzındaki yapım ekleri, birleşik kelimeler, Çince alıntılar, isim hal ekleri, sıfatlar, zamirler, zarflar, fiil çekimleri, basit ve birleşik kipler, sıfat fiil, zarf fiil, bağlaç ve edatlar metne bağlı kalınarak mümkün olduğu kadar ayrıntılarıyla incelenmiştir. İndeks'te elde edilen metnin bir indeksi çıkarılmaya çalışılmıştır. Metinler bölümünde banda kaydedilen röportajdan transkripsiyon yazısıyla yazıya geçirilerek elde edilen metin orijinal şeklinin yanı sıra Türkiye Türkçe'sine aktarılan metni de verilmiştir.