Bankalararası döviz piyasası işlemleri : Türkiye uygulaması

Abstract

Bu tez, döviz piyasalarının tarihsel gelişimi, döviz kuru sistemleri ve Türkiye'deki bankalararası döviz piyasasında gerçekleştirilen işlemlerin kârlılık ve risk yönetimi üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Döviz piyasalarının yapısal özellikleri, uluslararası piyasa katılımcılarının rolleri ve Türkiye'nin dalgalı kur rejimine geçiş süreci, bu bağlamda ele alınmıştır. Bankalararası döviz piyasasında gerçekleşen spot, swap ve vadeli işlemler gibi temel işlem türleri detaylandırılmış; bu işlemlerin risk yönetimi üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Araştırmanın uygulama kısmında, 2014-2024 yıllarını kapsayan veriler VAR modeli, Granger nedensellik testi ve etki-tepki analizi ile değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, döviz piyasalarındaki şokların bankaların kârlılığı üzerinde genellikle kısa vadeli dalgalanmalara neden olduğunu, ancak uzun vadede bu etkilerin dengelendiğini göstermiştir. Spot işlemler başlangıçta pozitif etkiler yaratırken, swap ve vadeli işlemlerin etkileri daha karmaşıktır ve genelde olumsuz başlamaktadır. Granger nedensellik testinde ise değişkenler arasında güçlü bir nedensellik bulunmamış, ancak kâr-zarar performansı ile swap işlemleri arasında marjinal bir ilişki olabileceği görülmüştür. Sonuç olarak, bu tez, döviz piyasalarının bankaların kârlılık ve risk yönetimi üzerindeki etkilerini anlamak için kapsamlı bir analiz sunmaktadır. Bu bulgular, finansal istikrarı destekleyecek daha etkin stratejiler geliştirilmesine ışık tutmaktadır.

This thesis comprehensively examines the historical evolution of foreign exchange markets, exchange rate systems, and the impact of interbank foreign exchange transactions on profitability and risk management in Turkey. The structural features of foreign exchange markets, the roles of international market participants, and Turkey's transition to a floating exchange rate regime are discussed in this context. Core transaction types such as spot, swap, and forward contracts conducted in the interbank foreign exchange market are elaborated, focusing on their implications for risk management. The empirical analysis utilizes data spanning 2014-2024, evaluated through VAR models, Granger causality tests, and impulse-response analyses. Findings indicate that shocks in the foreign exchange markets generally cause short-term volatility in banks' profitability, though these effects stabilize in the long run. Spot transactions initially generate positive impacts, while swap and forward contracts exhibit more complex effects, often starting negatively. Granger causality tests reveal no strong causal relationships between the variables, though a marginal link between profitability performance and swap transactions is observed. In conclusion, this thesis provides a comprehensive analysis of the impacts of foreign exchange markets on banks' profitability and risk management. These findings offer valuable insights for developing more effective strategies to enhance financial stability.