İran yeni dalga akımı temelinde Asghar Farhadi filmlerinin analizi

Abstract

ÖZETİRAN YENİ DALGA AKIMI TEMELİNDE ASGHAR FARHADİ FİLMLERİNİN ANALİZİİranlı sinemacılar siyasi ve dini otoritelerin baskıcı politikaları, katı sansür uygulamaları, maddi kısıtlılıklar içerisinde İran Yeni Dalga Sineması şeklinde adlandırılan özgün bir sinema dili ortaya koyarak İran sinemasına bugünkü uluslararası alandaki tanınırlığını ve saygınlığını kazandırmıştır. Bu çalışmada İran Yeni dalga akımının ortaya çıkmasında ve gelişiminde etkili olan tarihi, siyasi, toplumsal koşulları ve gelişmeleri araştırmak, akımın temsil ettiği temel karakteristik özellikleri ortaya koymak amaçlanmıştır. İran yeni dalga akımının ortaya çıkışında büyük ölçüde ülkenin geçirdiği radikal siyasal ve toplumsal dönüşümlerin ve katı devlet denetimi ve sansür uygulamalarının etkili olduğu görülmüştür. İran Yeni Dalga filmlerinde tekrarlanan anlatısal ve biçimsel özellikler: günlük yaşamın içinden hikâyeler, az sayıda karaktere dayalı sade bir olay örgüsü, amatör oyuncuların kullanımı, stüdyo yerine gerçek mekânların ve doğal ışıklandırmanın kullanımı, özel efekt, diegetik olmayan müzik gibi gerçeklik algısını bozacak destekleyici dış öğelerden kaçınılarak yaratılan gerçekçi yaklaşım, yetişkin dünyasının sorunlarını aktarmada çocuk karakterlerin kullanımı, İran’da kadının konumunu ortaya koyan temsil ediliş biçimleri olarak belirlenmiştir. Bu ortak özellikler içerik analizi yöntemiyle akımın üçüncü kuşak yönetmenlerinden Asghar Farhadi’nin filmlerinde tespit edilmiştir. İran Yeni Dalga sinemacıları birçok açıdan benzerlik gösteren ortak bir sinema dili ortaya koymuş olsalar da bu yönetmenlerin her biri auteur yönetmenler olup kendilerine has bir sinema üslubuna sahiptirler. Bu nedenle çalışmada Farhadi’nin sinemasına has unsurlara da değinilmiştir. Farhadi sinemasında tekrarlanan temel motifiler: yaşanacakların habercisi olan ve hikâye boyunca tekrarlanarak metaforik bir anlatım yaratan sembolik işaretler, ahlaki ikilemler, din, vicdan, adalet, insan ilişkilerinin karmaşık doğası gibi evrensel olgular üzerine sorgulamalar, geleneksel ve modern değerlerin çatışması, belirsizlik olgusu olarak ortaya çıkmaktadır. İran Yeni Dalga sineması içerisinde Farhadi sinemasını özgün kılan en önemli özelliklerin evrensel olguları yerel bir düzlemde aktaran sinema dili ve kırsal yaşam yerine, geleneksellik modernite çatışması, sınıf problemleri, toplumsal cinsiyet sorunları gibi çağdaş İran’ın kentsel sorunlarına odaklanan anlatı yapısı olduğu görülmüştür.İÇİNDEKİLERÖZET…………………………………………………………………………………………… iABSTRACTiiiŞEKİL LİSTESİvİÇİNDEKİLERvi1. GİRİŞ12. DEVRİM ÖNCESİ İRAN SİNEMASI52.1. İran Sinema Sanatının Tarihsel Arka Planı52.1.1.Taziye52.1.2. Fars Şiiri ve Romanı92.2. Devrim Öncesi İran Sineması132.2.1. Modernizm ve Anayasal Devrim132.2.2. Sinemayla Tanışma152.2.3. Ticari Filmler ve Yabancı Film Egemenliği172.2.4. 1960’lı Yıllar: İran Yeni Dalga Akımının İlk Örnekleri222.2.5. 1970’li Yıllar: Olgunluk Dönemi242.2.6. Devrim Sürecinde Sinema273. DEVRİM SONRASI İRAN SİNEMASI VE İRAN YENİ DALGA AKIMI303.1. Belirsizlik Dönemi303.2. Savaş Filmleri313.3. İslami Sinema İnşası: Devlet Denetimi ve Sansür323.4. Farabi Sinema Vakfı343.5. Çatışma ve Karşı Kültür Devrimi383.6. Hatemi Dönemi: Rahatlama423.7. Hatemi Sonrası Dönem463.8. İran Yeni Dalga Akımının Temel Karakteristik Özellikleri514. İRAN YENİ DALGA AKIMI TEMELİNDE ASGHAR FARHADİ FİLMLERİNİN ANALİZİ594.1. Asghar Farhadi594.2. Tozda Dans (Raghs Dar Ghobar)614.2.1. Filmin Künyesi614.2.2. Filmin Özeti624.2.3. Tozda Dans Filminin İran Yeni Dalga Akımının Temel Karakteristik Özellikleri Temelinde Analizi624.2.3.1. Sade Öyküleme ve Gerçeklik624.2.3.2. Alegorik Anlatı ve Toplumsal Eleştiri644.2.3.3. Kadın Temsili704.2.3.4. Yetişkin Dünyasında Çocuk Karakterler724.2.3.5. Mekân Kullanımı734.3. Güzel Şehir (Shah-re Ziba)754.3.1. Filmin Künyesi754.3.2. Filmin Özeti764.3.3. Güzel Şehir Filminin İran Yeni Dalga Akımının Temel Karakteristik Özellikleri Temelinde Analizi774.3.3.1. Sade Öyküleme ve Gerçeklik774.3.3.2. Alegorik Anlatı ve Toplumsal Eleştiri784.3.3.3. Kadın Temsili854.3.3.4. Yetişkin Dünyasında Çocuk Karakterler874.3.3.5. Mekân Kullanımı884.4. Çarşamba Ateşi (Chaharshanbe-soori)894.4.1. Filmin Künyesi894.4.2. Filmin Özeti904.4.3. Çarşamba Ateşi Filminin İran Yeni Dalga Akımının Temel Karakteristik Özellikleri Temelinde Analizi914.4.3.1. Sade Öyküleme ve Gerçeklik914.4.3.2. Alegorik Anlatı ve Toplumsal Eleştiri934.4.3.3. Kadın Temsili1004.4.3.4. Yetişkin Dünyasında Çocuk Karakterler1044.4.3.5. Mekân Kullanımı1054.5. Elly Hakkında (Darbareye Elly)1064.5.1. Filmin Künyesi1064.5.2. Filmin Özeti1074.5.3 Elly Hakkında Filminin İran Yeni Dalga Akımının Temel Karakteristik Özellikleri Temelinde Analizi1094.5.3.1. Sade Öyküleme ve Gerçeklik1094.5.3.2. Alegorik Anlatı ve Toplumsal Eleştiri1114.5.3.3. Kadın Temsili1174.5.3.4. Yetişkin Dünyasında Çocuk Karakterler1194.5.3.5. Mekân Kullanımı1204.6. Bir Ayrılık (Jodaeiye Nader Az Simin)1214.6.1. Filmin Künyesi1214.6.2. Filmin Özeti1224.6.3. Filmin İran Yeni Dalga Akımının Temel Karakteristik Özellikleri Temelinde Analizi1244.6.3.1. Sade Öyküleme ve Gerçeklik1254.6.3.2. Alegorik Anlatı ve Toplumsal Eleştiri1274.6.3.3. Kadın Temsili1354.6.3.4. Yetişkin Dünyasında Çocuk Karakterler1374.6.3.5. Mekân Kullanımı1404.7. Geçmiş (Le Passé)1424.7.1. Filmin Künyesi1424.7.2. Filmin Özeti1434.7.3. Filmin İran Yeni Dalga Akımının Temel Karakteristik Özellikleri Temelinde Analizi1454.7.3.1. Sade Öyküleme ve Gerçeklik1454.7.3.2. Alegorik Anlatı ve Toplumsal Eleştiri1464.7.3.3. Kadın Temsili1584.7.3.4. Yetişkin Dünyasında Çocuk Karakterler1604.7.3.5. Mekân Kullanımı1634.8. Satıcı (Forushande)1644.8.1. Filmin Künyesi1644.8.2. Filmin Özeti1654.8.3. Filmin İran Yeni Dalga Akımının Temel Karakteristik Özellikleri Temelinde Analizi1684.8.3.1. Sade Öyküleme ve Gerçeklik1694.8.3.2. Alegorik Anlatı ve Toplumsal Eleştiri1704.8.3.3. Kadın Temsili1864.8.3.4. Yetişkin Dünyasında Çocuk Karakterler1894.8.3.5. Mekân Kullanımı1894.9. İran Yeni Dalga Akımı Temelinde Asghar Farhadi Filmlerinin Değerlendirilmesi1905. SONUÇ203KAYNAKÇA207

ANALYSIS OF ASGHAR FARHADI MOVIES ON THE BASIS OF IRANIAN NEW WAVE CINEMAIranian filmmakers have Iranian cinema gained today’s recognition and prestige in the international arena by presenting a unique film language called Iranian New Wave under the repressive policies, strict censorship, and material constraints imposed by political and religious authorities. This study is aimed to investigate the historical, political and social conditions and incidents that are effective in the emergence and development of Iranian New Wave and to reveal the main characteristic feature of this movement that represented in the films. It seemed that radical, political and social transformations of the country and strict state control and censorship practices were effective in the emergence of Iranian wave. Repetitive narrative and formal features in Iranian New Wave films: stories from everyday life, simple plot based on a small number of characters, the use of amateur actors, the use of real venues and natural lighting instead of the studio, special effects, non-diegetic music like the realistic approach created by avoiding external elements that would disrupt the perception of reality, the use of child characters in conveying the problems of the adult world, representation of women’s position in Iran. These common features were identified by the content analysis method in the films of Asghar Farhadi, one of the third-generation directors of the movement. Although Iranian New Wave filmmakers have put forward a common cinematic language that is similar in many respects, each of these directors is auteur directors and has their own style of cinema. Therefore, in the study, elements specific to Farhadi's cinema were also mentioned. The basic motifs repeated in the cinema of Farhadi are: symbolic signs that are the precursors of the things to be experienced and creating a metaphorical narrative by repeating throughout the story, moral dilemmas, interrogations on universal phenomena such as religion, conscience, justice, complex nature of human relations, conflict of traditional and modern values, and uncertainty. The most important features that make the cinema of Farhadi unique in the Iranian New Wave are the language of cinema that conveys universal phenomena at a local level and traditional narrative structure that focuses on the urban problems of contemporary Iran instead of rural life, such as the conflict of modernity- traditionality, class problems, and social gender issues.