Finansal krizler: kuramsal yaklaşımlar ve yaşanan örnekler

Abstract

Due to the globalization the international finance markets have beeen increasingly linked with each other in the last quarter of the twentieth century. In the same period, financial crises have been lived in some economies. Even in some of the economies, crises followed each other. Can we do anything against the financial crises? Are financial crises predictible? Can we develop strategies or tactics against the financial crises? In this study, the answers of these questions have been investigated. At the beginning, definition and the classification of the financial crises have been studied. Theoretical approaches about the financial crises, first and second generation crises models were investigated, the empirical studies about the predicting the financial crises, partly signal approach are explained and compared. Also in the study, the lived crises have been investigated. Due to the its large economic and social effects, firstly, the 1929 Crise has been explained, then, Chile and Mexico, and at the last Asian Crises have been explained. In this explanations, the starting of the crises, their development, their results, and different policies aganist the crises, and the results of these policies were included. It is obtained in the study that, there are serious teorical and ampirical difficulties, while predicting the financial crises. Especially, Asian crises has shown that, maintaining and predicting the financial crises, are still subject to discussions. It is apparent that more studies has to be done on the phenomenon such as moral hazard, as well as on the integration of market sentiments and the international contagion effects to the crises models. Yirmici yüzyılda, özellikle de son çeyreğinde yaşanan küreselleşme süreci ile finansal piyasalar birbirlerine bağlı hale gelmiştir. Aynı dönemde kısa vadeli uluslararası portföy yatırımlarının dolaysız yatırımlardan daha hızlı gelişmesiyle birlikte, çeşitli ekonomilerde ciddi finansal krizler yaşanmış, bazı ekonomilerde de finansal krizler birbini izlemiştir. Uluslararası finansal piyasalarda yaşanan krizlerin her birinin kendine has özellikleri olduğu bir gerçektir. Finansal krizlerin ortak yönlerinin de olabileceği ve bunların tesbit edilebilmesinin, kizlerin öngürülebilmesi, teşhisi ve tedavisi konusunda elde edilecek bilgilerin önemi dolayısıyla, finansal piyasalarda yaşanan krizler konusu, son yıllarda pek çok çalışmaya konu olmaktadır. Bu çalışmada, öncelikle finansal krizlerin tanımı ve çeşitleri üzerinde durularak, kavramsal bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. Krizlerin teşhisi konusunda geliştirilen kuramsal yaklaşımlar, birinci ve ikinci nesil kriz modelleri, sınıflandırılarak incelenmiş, krizlerin öngörülebilirliğine yönelik olarak yapılan çalışmalar üzerinde durularak, bu çalışmalar sınıflandırılıp karşılaştırılmıştır. Özellikle sinyal yalaşımı ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Çalışmada ayrıca yaşanan finansal krizler yer almaktadır. İlk olarak, iktisat tarihinde yaşanan en büyük kriz olması, etkilerinin uzun yıllar ve büyük bir coğrafyada hissedilmesi, uluslararası finansal yapının şekillenmesinde önemli etkileri olması dolayısıyla 1929 yılında başlayan Büyük Buhran ele alınmıştır. Daha sonra Şili, Meksika ve son olarak Asya krizleri ele alınmıştır. Krizlerin başlangıcı, gelişimi, sonuçları, krizlerle başetmek için uygulanan farklı politikalar ve bu politaların sonuçlarına incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, finansal krizlerin makroekonomik göstergeler dışındaki etkenlerden kaynaklanmaları durumunda, bu krizlerin gerçek belirleyicilerinin saptanması ve analizinin güçleştiği ve göstergelerden hareket ederek doğru öngörülerde bulunabilmenin zorlaştığı tesbit edilmiştir. Özellikle 1997-1998'de Güneydoğu Asya'da ortaya çıkan ve bölge dışına da hızla yayılan büyük bankacılık ve döviz krizi de göstermiştir ki, finansal krizlerin belirleyicilerinin saptanması ve krizlerin öngörülebilirliği konuları literatürde hala tartışılmalıdır. Asimetrik bilgi, ters seçim ve ahlaki tehlike olguları ile, politik etkiler, piyasa hisleri ve uluslararası yayılma etkilerinin kriz modellerine entegre edilmesi veya bir bütün olarak modelleştirilmesi konusunda iktisatçıların daha fazla çalışması gerektiği ortadadır. Alternatif yaklaşımlar, henüz üçüncü nesil modeller olarak adlandırılamayacak kadar yeni, dağınık ve heterojendir.