ALEVÎ-BEKTAŞÎ ŞAİRLERİN ŞİİRLERİNDE ARI VE BAL MOTİFLERİNİN ANLAM-KAVRAM ALANLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Türk kültüründe ve edebiyatında yaşamı, çalışkanlığı, bal üretimiyle arı; şifa kaynağı olması, lezzeti, değerli oluşu vb. özellikleriyle bal, sosyal hayatta önemli bir yere ve kutsal değere sahiptir. Arı ve bal motifleri, Alevî-Bektaşî kültüründe sıklıkla kullanılmış olup bu geleneğe mensup şairlerin hece ve aruzla yazdıkları şiirlerinde, sosyal hayattaki yerleriyle gerçek anlamlarına; kudret balı, arı-mürid, Hz. Ali-bal benzetmeleriyle de tasavvufî anlamlarına değinilmiştir. Çalışmanın amacı, Alevî-Bektaşî şairlerin şiirlerinde geçen arı-bal motiflerinin gerçek ve mecazi anlamlarındaki kullanımını Türk folkloru açısından değerlendirmektir. Çalışmada, 16. yüzyıldan itibaren âşıklık geleneği içinde özellikle şiirleri yayınlanmış olan Alevî-Bektaşî şairlerinin şiirleri taranarak arı-bal ile ilgili dörtlük ve beyitler edebiyat inceleme metotlarına göre fişlenerek konuları bakımından sınıflandı- rılmış olup kavram-anlam alanları bağlamında incelenmiştir. Bu çalışmanın konusu, âşıklar ve tekke şairlerinin şiirleri kapsamında geliştirilip incelenirse arı ve balın kullanımının Türk kültüründeki ifade ve anlam dünyasını ne derece derinleştirdiği anlaşılabilir.

Honey bees have an important place in Turkish culture and literature because of their living ways, being hardworking, producing honey, and honey also has an important place and a sacred value in social life with its being a source of healing, being tasty and valuable. Bee and honey motives are often used in Alevi-Bektashi culture, and in the poems written as syllables and aruz prosody by poets who belong to this culture. They are mentioned in these poems as their real meanings with their place in social life and as their mystical meanings with the metaphors like mighty honey, bee-follower and Hz. Ali-honey. The aim of this study is to evaluate the literal and figurative uses of the terms bee and honey in the poems of Alevi-Bektashi poets in terms of Turkish folklore. In the study, poems of Alevi-Bektashi poets whose writings especially published within the minstrel tradition since 16th century have been scanned and their verses about bee and honey were recorded, and classified according to the literature review methods in the context of the concept-meaning areas. If the subject of this study will be developed and reviewed within the scope of poems of minstrels and tekke poets, it could be possible to understand to what extent the use of honey and bee deepened the world of expression and meaning in Turkish culture