Yabancı Okullarda Din Eğitimi, Robert Kolej-Mekteb-i Sultani (Galatasaray Lisesi) Örneği

Abstract

Bu çalışmada Osmanlı Dönemi'nde yabancı okullardaki din eğitiminin incelenmesi hedeflenmiştir. Öncelikle okul sayısının çokluğu nedeniyle ve derinlemesine çalışabilmek amacıyla önem derecesi esas alınarak okul seçimi üzerinde durulmuştur. Çok ırklı, çok dinli (mezhepli) okul modelinin ilk örneği sayılabilecek olan Robert Kolej bir şekilde verdiği din eğitimi nedeniyle seçilen ilk okul olmuştur. Robert Kolej'in seçimi beraberinde Mekteb-i Sultanî'yi getirmiştir. Her ne kadar Mekteb-i Sultanî Osmanlı Devlet okulu ise de Fransız etkisiyle açıldığı kesindir. Fransız kontrolü hiçbir zaman eksik olmamıştır. Fransızlar tarafından Robert Kolej'le rekabet edebilmek amacıyla açıldığı öne sürülen bu okul da tıpkı Robert Kolej gibi çok ırklı, çok dinli (mezhepli) dir. Seçilen her iki okul da Islahat Fermanı sonrası dönemde açılmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada Islahat Fermanı'ndan Cumhuriyet'in ilanına kadar olan dönem esas alınmıştır. Bu dönem, yabancı devletlerin özellikle Fransa ve Amerika'nın Osmanlı Devleti üzerinde nüfûz mücadelesinin yoğun olarak yaşandığı bir dönemdir. Çalışmanın birinci bölümünde, öncelikle Islahat Fermanı sonrası dönemde yabancı ülkelerin Osmanlı eğitimi üzerinde etkinliği, misyonerlik faaliyetleri, Osmanlı Devleti'nin yabancı ülkelerin faaliyetlerine yönelik arayışları ve aldığı yasal tedbirler üzerinde durulmuştur. İkinci ve üçüncü bölümde, Robert Kolej ve Mekteb-i Sultanî'nin tarihsel gelişimleri ile eğitim-öğretim sistemleri üzerinde durulmuştur. Dördüncü ve son bölümde, Robert Kolej ve Mekteb-i Sultanî'de bir şekilde uygulanmış olan din eğitim ve öğretimi ayrı ayrı değerlendirilmiş, sonuçta bu iki okul din eğitimi başta olmak üzere karşılaştırılmıştır. The study primarily aims to study religious education in the foreign schools during the Ottoman Empire. Since the number of foreign schools was too many in that period, firstly two schools have been chosen. The first is Robert College. This one had been established as a non-sectarian school, being open to people of every race and religion. Religious education in this secular college seemed to us important. Studying this college led us to study Lycée of Galata Serai, since this lycée had been established by the Ottoman State in cooperation with France to compete with Robert College. Lycée of Galata Serai would also be open to people of every race and religion. Both schools were established after Hatti Humayun (Illustrious Rescript) in 1856. So this period -from Hatti Humayun to establishment of Republic Turkey- has been studied. In Chapter I, after Hatti Humayun, Activities of Foreign States on Ottoman Educational and Instructional System, Missionary Work, Ottoman Empire's Tries to Find a Solution against the Activities of Foreign States takes part. In Chapter II and III, historical developments of Robert College and Lycée of Galata Serai is written. In addition, these chapters involve educational and instructional systems of both schools. In the last chapter, religious education in these institutions has been assessed and compared.