İktidarın mekânda gücü somutlaştırması ve İstanbul örneği

Abstract

Lider, ilke veya hâkim ideoloji; yani iktidar, tarih boyunca mekânın üretimine müdahil olarak toplumun biçimlendirilmesinde etkin olmuş, kentlerin ortaya çıkışından itibaren mekânı iktidar gücünün somutlaştığı bir yer haline dönüştürmüştür. Bu tez çalışması; Henri Lefebvre’nin mekân kuramı ve dönemselleştirmeleri üzerinden İstanbul’un farklı yıllarını inceleyerek, iktidarların kent planlaması aracılığıyla mekânda gücünü somutlaştırma hallerini açıklamaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Lefebvre’nin mekân kuramı, mekân üçlemesi ve dönemselleştirmesi ile planlama kuramları açıklanmıştır. İkinci bölümde, İstanbul’da mekân üretimi; 1838-1923, 1923-1950, 1950-1980 ve 1980 sonrası dönemlerine ayrılarak açıklanmış, aynı zamanda ekonomi-politik bağlam ve kent planları da irdelenerek Lefebvre’nin tarihsel mekân, soyut mekân ile çelişkili mekân kavramları üzerinden bu dönemler incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Taksim Meydanı’nın tarihsel gelişimine bakılarak, 2002 yılı sonrası ve Taksim Meydanı Yayalaştırma Projesi üzerinden, Lefebvre tarafından geliştirilen çelişkili mekân kavramının okuması yapılmıştır.

Leader, principle or dominant ideology; in other words, the power, has been active in shaping society by being involved in the production of space throughout history, and since the emergence of cities, they have transformed space into a place where the power of power is embodied. This thesis work explains the embodiments of the rulers' power in space through urban planning by examining the different years of Istanbul through Henri Lefebvre's spatial theory and periodizations. The study consists of three parts. In the first part, Lefebvre's spatial theory, spatial trilogy and periodization and planning theories are explained. In the second part, space production in Istanbul has been explained by seperating the 1838-1923, 1923-1950, 1950-1980, and post-1980 periods, also by examining the economic-political context and city plans, Lefebvre's concepts of historical space, abstract space and contradictory space have been examined through these periods. In the third part, by looking at the historcial development of Taksim Square, the contradictory space concept devoleped by Lefebvre has been read through post 2002 period and Taksim Square Pedestrianization Project.