Doğal afetlerde dini yükleme ve dini başa çıkma üzerine nitel bir araştırma (2021 Manavgat yangını örneği)

Abstract

Bu tez, 28 Temmuz 2021 ve 8 Ağustos 2021 tarihleri arasında meydana gelen orman yangınlarının en yıkıcı olduğu bölgelerden biri olan Antalya’nın Manavgat ilçesinde ikamet eden köylülerin deneyimleri örneği üzerinden doğal afetlerin ortaya çıkardığı zorlukları ve bu süreçte etkili olan dini yükleme ve dini başa çıkma stratejilerini anlamayı ve analiz etmeyi amaçlamıştır. Nitel bir araştırma olan bu tezin veri toplama sürecinde 20 afetzede ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiş ve buradan elde edilen verilere içerik analizi uygulanmıştır. Afetzedelerin yangın ile karşılaşma anında şok, inkar, panik, korku ve endişe tepkilerinin yanında Allah’a yönelme, dua etme, kelime-i şehadet getirme, aile fertleriyle helalleşme gibi dini başa çıkma metotlarına başvurdukları tespit edilmiştir. Yangın sonrasında afetzedeler; can kayıpları, yaralanmalar, sağlık sorunları, evsizlik, maddi kayıplar, geçim sıkıntısı, hayvanların ve tarlaların yanması gibi fiziksel ve ekonomik sıkıntılar yaşamışlardır. Buna ek olarak afetzedelerin TSSB gibi psikolojik semptomların yanı sıra yangına müdahalenin yetersizliği, yardımların paylaşılmasındaki adaletsizlik, akrabalık ve komşuluk ilişkilerinin zayıflaması gibi birtakım sosyal sorunlarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Katılımcılar yangın anını tasvir ederken cehennem ve kıyamet gibi dini içerikli benzetmelerin ön planda olduğu dikkat çekmiştir. Ayrıca yangının bilimsel açıklaması olan ve Allah’tan gelen bir doğa olayı veya kader, imtihan, Allah’ın uyarısı ve uğursuzluk biçiminde algılanması ve anlamlandırılmasının yanı sıra kasıtlı yakılmanın söz konusu olduğunu ifade eden katılımcılar olmuştur. Katılımcıların Allah’a isyan etme ve ibadetlerin boşa gittiği düşüncesine kapılma gibi olumsuz dini başa çıkma tutumları bulunmuş olsa da dua ve ibadete yönelme, şükür, sabır, teslimiyet ve Allah’ın yardımını hissetme gibi olumlu dini başa çıkma mekanizmalarına daha sık başvurdukları görülmüştür. Afet sonrası yardımlaşma ve toplumsal dayanışmanın fevkalade bir örneğini sunan Manavgat yangınında manevi ve psikolojik destek almanın önemi ortaya çıkmıştır.

This thesis aims to understand and analyze the difficulties caused by natural disasters, religious attributions and religious coping strategies that are effective in this process through the experiences of villagers residing in Manavgat district of Antalya, one of the most devastating regions of the forest fires that occurred between July 28, 2021 and August 8, 2021. In the data collection process of this thesis, semi-structured in-depth interviews were conducted with 20 disaster survivors. Content analysis was applied to the data obtained from these interviews. It was determined that the disaster survivors resorted to religious coping methods such as turning and praying to God, reciting the Shahada, and making peace with family members, as well as shock, denial, panic, fear and anxiety reactions at the time of the fire. In the aftermath of the fire, disaster victims experienced physical and economic hardships such as loss of life, injuries, health problems, homelessness, financial losses, livelihood difficulties, burning of livestock and fields. In addition to psychological symptoms such as PTSD, the disaster survivors also faced a number of social problems such as inadequate response to the fire, injustice in the distribution of aid, and weakening of kinship and neighborly relations. While the participants described the moment of fire, it was noteworthy that religious analogies such as hell and apocalypse were at the forefront. In addition to perceiving and interpreting the fire as a natural event with a scientific explanation and coming from God or as fate, test, God's warning and jinx, there were participants who stated that there was a deliberate burning. Although the participants had negative religious coping attitudes such as rebelling against God and thinking that their worships were in vain, it was observed that they more frequently resorted to positive religious coping mechanisms such as turning to prayer and worship, gratitude, patience, surrender, relying on God and feeling his help. The importance of receiving spiritual and psychological support has emerged in the Manavgat fire, which provides an extraordinary example of post-disaster cooperation and social solidarity.