1950’li yıllarda ABD ile buluşma: anti-komünizm, modernleşmecilik ve maneviyatçılık

Abstract

Bu çalışmada 1950’li yıllar Türkiye fikir hayatında öne çıkan farklı siyasi düşünce çevrelerinin, Türkiye’nin ABD ile yakınlaşma sürecini nasıl karşıladıkları ve ABD kaynaklı fikirlerden nasıl etkilendikleri incelenmiştir. 1950’lerde yoğunlaşan Soğuk Savaş’ın aynı zamanda bir fikir mücadelesi olduğu tezinden hareketle, inceleme, Batı’da hakim olan Soğuk Savaş ideolojisi bağlamına oturtulmuştur. Aslında Türkiye’nin Batı’yla ve batı düşüncesiyle teması, Osmanlı modernleşme hareketleriyle başlamıştır. Dolayısıyla ABD ile Soğuk Savaş bağlamında kurulan bu ilişkinin, Batı ile ilişkiler ve batılılaşma mirasından nasıl etkilendiği ve bu mirası ne yönde değiştirdiği de çalışmanın konusu olmuştur. Böylece 20. yüzyılın ortasına kadar Fransız, Alman ve kısmen İngiliz düşünce dünyasıyla tanışık olan düşünce çevreleri için, ABD ile artan düşünsel etkileşimin yarattığı yenilikler de alınmıştır. Öte yandan, Soğuk Savaş bağlamını doğru anlamak için mutlaka ele alınması gereken anti-komünizmin ABD’ye yaklaşımı nasıl etkilediği de incelenmiştir. Böylece Batı ile ilişkilerin 1950’lere devrettiği miras, Soğuk Savaş ideolojisinin aydınlar üzerindeki etkisi ve anti-komünizm bir zemin olarak kabul edilmiştir. Dahası Türkiye’de aydınların, ABD ile buluşmaya gösterdikleri olumlu ve olumsuz tepkinin anlaşılması açısından, ABD’nin Türkiye’de yürüttüğü kültürel diplomasisinin belli başlı özelliklerinin incelenmesine de bu çalışmada yer verilmiştir. Türkiye’de birbirleriyle çatışan farklı siyasi düşünce çevrelerinin ABD’ye aynı biçimde olumlu baktıkları gözlemlenmiştir. Bunun nedenleri üzerinde durulurken siyasi düşünceyi belirlemesi bakımından önemli olan üniversiteler ve sosyal bilimler disiplinlerindeki Amerikan etkisine bakılmıştır. Türkiye düşünce dünyası incelenirken modernleşmeci-Kemalist çevrelerle, İslamcı-muhafazakar çevreler üzerinde durulmuştur. Bu iki kesimin ABD’yle ilişkilere olumlu bakmalarının tarihsel ve ideolojik nedenleri olduğu gibi, Türkiye içindeki siyasi çekişmenin de yaklaşımların olumlu olmasına katkıda bulunduğu savunulmuştur. Amerika Birleşik Devletleri, Aydınlar, Soğuk Savaş, Sosyal Bilimler, Anti-KomünizmThis study analyzes how different intellectual circles of the 1950s approached to Turkey’s affiliation with the US and how they were affected from the American thought. Since the Cold War is a ‘struggle of ideas’, the hegemonic Cold War ideology is embraced as the main context. The affects of anti-communism on the attitudes of different intellectual circles are also examined. In fact the acquaintance of Turkish thinkers with the West and western thought went back to the times of Ottoman modernization. Therefore this study tries to answer how the relation founded with the US was influenced from this heritage of westernization and in what way this relation had transformed that heritage. Thus this study also deals with the changes occurred for those opinion circles which had been familiar with European thought. In this regard the past relations with the West, the affects of the Cold War ideology and anti-communism are assumed as the basis of the analysis. Furthermore, in order to have a complete picture of American influence, the features of the US cultural diplomacy carried out in Turkey are exposed. It is observed that different intellectual circles shared common affirmative opinions towards the US. It is the task of this study to focus on two conflicting sectors of political thought which are Kemalist-modernist and Islamist-conservative groups. It is defended that besides historical and ideological reasons for their positive viewpoint on the US and Turkey’s relation with the US, domestic political controversies had also contributed to the attitude they developed.