Arşiv belgelerinden hareketle XVIII. yüzyılda Nevruz

Abstract

Nevrûz, Yenigün anlamına gelen Farsça bir kelimedir. Bu gün, Rûmî takvîmde Mart ayının dokuzuncu, Mîlâdî takvîmde ise Mart ayının 21. gününe tekâbül etmektedir. Nevrûz, yeni yılın ve ilkbaharın kutlanıldığı bir gün olarak Türkler arasında asırlarca Nevrûz adıyla yaşatılmış ve Türk millî kültürünün öğeleri arasına girmiştir. Osmanlı toplumunda, Kurban ve Ramazan bayramından sonra âdeta üçüncü sırada yer alan bir bayram olarak görülen Nevrûz, hediyeleşme kültürünün canlı bir şekilde yaşatıldığı bir gündü. Nevrûz'un XVIII. yüzyılda da aynı şekilde Türkler tarafından ilkbaharın gelişi ve yılbaşı olarak sevinç ve mutluluk içerisinde kutlandığını dönemin Osmanlı arşiv belgelerinden ve kaynaklarından öğrenmekteyiz. Nevruz, Osmanlı devlet yönetiminde, özellikle mâlî, askerî ve siyâsî alanlarda önemli bir tarih olarak görülmüştür. Vergiler bu tarihten itibaren toplanmaya başlanıyor, bu tarih mâlî yılın başı olarak görülüyordu. XVIII. yüzyılda Nevrûz geleneğinin özellikle Topkapı Sarayı'ndaki merasimlerle canlı tutulduğu, bu yüzyıla ait arşiv belgelerinden anlaşılmaktadır. Nevrûz günü dolayısıyla Nevrûziyye olarak adlandırılan hediyeler, tatlılar ve şiirler hazırlanıyor ve ilgililere takdîm ediliyordu. Müneccimbaşıların Nevrûz'da yeni yıla ait takvîm hazırlamaları ve hazırladıkları bu takvîmleri, devletin ileri gelenlerine takdîm etmeleri önemli bir Nevrûz âdetiydi. Sonuç olarak bu araştırma, Osmanlı Döneminde Nevrûz'un önemli bir olgu olduğunu ve XVIII. yüzyıl arşiv kaynaklarında konuyla ilgili resmî bilgi ve belgelerin bulunduğunu göstermektedir. The word nawruz is of Persian origin and means the new day. The day nawruz corresponds to the nineth of the March in Julian and to the 21st of the March in Gregorian calendar. As a day of celebration of the Spring and of the arrival of the new year, it has survived among the Turkish peoples for centuries and become one of the elements of the Turkish national culture. Being considered the third religous festival of the country after ramadhan and kurban, it was also a day of by when people presented presents to each other. The celebration of the nawruz in the Turkish society as the day of arrival of the spring and of the new year is attested by the Otoman archival documents of the XVIIIth century, too. In Ottoman statecraft, in financial, military and political aspects in particular, Nawruz was regarded as an important date by when the yearly tax collection was staterted and it was accepted as the beginning of the Gregorian calendar. The XVIIIth century Ottoman archival documents also demonstrate that the custom of Nawruz, thanks to the celebrations made in the Topkapi palace, was kept alive among the ruling class. During the nawruz celabrations poems were uttered, presents were presented and desserts were eaten all under the general name of Nawruziyyeh. The preparion of a calendar for new year by the münaccimbasis and the presentation of these calendars to the members of the ruling class were all instances of the nawruz tradition. Consequently, this research proves that the nawruz tradition was an important aspect of the social life of the Ottoman period, as reflected by the XVIIIth century Ottoman archival resources.