Ana akım medyanın ekonomi haberlerini üretme sürecinde iktidarı sunma biçimine yönelik ekonomi politik bir analiz

Abstract

Çalışmada makroekonomi haberlerinin üretim yapısı Chomsky ve Herman tarafından geliştirilen “Propaganda Modeli”ne göre ekonomi politik boyutta analiz edilmektedir. Araştırma kapsamında 2003-2012 yılları arasında kitle gazetesi özelliğiyle günlük 50.000’in üzerinde satış yapan Hürriyet ve Sabah, fikir gazetesi özelliğiyle öne çıkan Cumhuriyet gazetesinin matbu sayıları arşiv taramasıyla incelenmiştir. Bu kapsamda 2200 makroekonomi haberinde iç ve dış retoriksel analiz, iktidara ve ekonomi politikalarına yönelik söylem yapısı tespit edilen 473 haberde de iktidarın sunumu analizi yapılmıştır. Propaganda Modeli’ne uygun olacak şekilde gazeteler sahiplik yapıları, ekonomi sayfalarında reklamın genel özellikleri, kaynak yapısı ve uzman görüşlerin haberlerde kullanımı, baskı ve denetim boyutunda incelenmiş, hâkim ideoloji neoliberalizm olarak kabul edilmiştir. Makroekonomi haberlerinin üretiminde ekonomik verinin hem görsel hem de haber içeriklerinde yoğun olarak kullanılması, modelin üçüncü filtresini dış retorik analiz, iç retorik analiz ve iktidarın sunum şeklinde genişletilmesini zorunlu hale getirmiştir. Analizlerde kullanılan veriler her bir kategori için geliştirilen içerik analizi tablolarıyla elde edilmiştir. Modele uygun olacak şekilde veriler frekans ve oransal değerlerine göre analiz edilmiştir. İktidarın sunumunda elde edilen söylemler John Thompson tarafından geliştirilen “İdeolojik İşleyiş Modeli” kullanılarak yapılmıştır. Araştırma sonucunda sermaye yoğun, ekonomik ve finansal açıdan reklama bağımlı Hürriyet ve Sabah gazetelerinin makroekonomi haberlerini üretme sürecinde iktidara ve ekonomi politikaları lehine iç retorik, dış retorik ve söylem yapılarıyla uyumlu olacak şekilde güçlü propaganda yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır. Fikir gazetesi yönüyle öne çıkan Cumhuriyet gazetesinin diğer iki gazeteyle olan kaynak benzerliğini, siyasiler dışında uzman görüş, haber türlerine uygun değerli veriler, söylemci yapısında belirsiz ve diğerlerini kullanarak iktidara ve ekonomi politikalarına yönelik olumsuz propaganda yaptığı sonucuna ulaşılmıştır. Cumhuriyet gazetesi de diğer iki gazete gibi üretim sürecinde iç ve diş retoriksel yapılar ile söylemler arasında uyumlu bir ilişki kurarak propagandanın gücünü arttırmıştır.

In the study, the production structure of macroeconomics news is analyzed in the dimension of political economics, according to the Propaganda Model developed by Chomsky and Herman. Within the scope of the research, Hürriyet and Sabah, whose daily circulation was over 50,000 between 2003 and 2012, and Cumhuriyet which stands out with its intelectual feature were examined with their printed copies by the archive scanning. In this context, in 2200 macroeconomics news, internal and external rhetorical analysis have been made. And in 473 news, where discourse structure for power and economic policies was determined, the presentation of the power analysis is implemeted. In accordance with the Propaganda Model, newspapers were examined in terms of ownership structures, general characteristics of advertising on economy pages, source structure, use of expert opinions in the news, pressure and control, while the dominant ideology was accepted as neoliberalism. The intense use of economic data in both visual and news contents in the production of macroeconomics news has made it necessary to expand the third filter of the model in the form of external rhetorical analysis, internal rhetorical analysis and the presentation of power. The data used in the analyzes were obtained through content analysis developed for each category. The data were analyzed according to the frequency and proportional values in accordance with the model. The discourses obtained in the presentation of the power were interpreted by using the Ideological Functioning Model developed by John Thompson. As a result of the research, it was concluded that Hürriyet and Sabah newspapers, which are capital-intensive and economically and financially dependent on advertising, produced strong propaganda in the process of producing macroeconomics news, in line with internal rhetoric, external rhetoric and discourse structures in favor of power and economic policies. It has been concluded that despite the source similarity with the other two newspapers, Cumhuriyet which had an intelectual characteristics, has made negative propaganda for power and economic policies by using expert opinions apart from politicians and valuable data suitable for news types. Cumhuriyet newspaper, like the other two newspapers within the scope of the research, has increased the power of propaganda in the production process by establishing a harmonious relationship between internal and external rhetorical structures with discourses.