İran ve Mısır’da kadın hareketleri

Abstract

Kadınlar üzerine yapılan ilk araştırmalarda kadınların ilkel toplumlardan itibaren toplumda eşit, bazen üstün olan statülerini, sabanın bulunmasıyla erkeklere bırakmış oldukları öne sürülmüştür. Ancak, antropolog Sherry Ortner’ın son araştırmalarıyla anaerkil topluma ulaşılamadığı saptanmış, kadınların günümüzde de süren ikincilliği ve ev hapsini simgeleyen ataerkil kültürün insanlık tarihiyle beraber var olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dünya kadınlarından yola çıkarak Ortadoğu’nun Mısır ve İran kadınları ve onların toplumsal eylemleri çalışma konumuzu oluşturmaktadır. Kadın aktivizminin iki dönemi, farklı feminist teorilerle, talepler ve tartışmalar toplumsal hareketlerle birlikte birinci bölümde incelendi. Batıda muhafazakarlar din ve biyolojik farklılıkları öne sürerek ikincil statüde tutmuşlardır. Ancak batı toplumları kilise ve devleti ayırarak, kilisenin toplum üzerindeki etkisini azaltmayı başarmışlardır. Modernleşme çabalarına karşın Müslüman toplumlarda kadın ayrımcılığı devam etmektedir. İslamın kadın yaşamına etkisi, diğer tek tanrılı dinler Hıristiyanlık ve Yahudilikte ve İslamda kadın yorumları ikinci bölümde detaylandırıldı. Kadını ve geçirdiği değişimleri, toplumsal değişimlerden soyutlamak olanaksızdır. Bu nedenle Ortadoğu kadını ve Ortadoğu kadın hareketleri aydınlanma ve reform çabalarıyla beraber incelendi. İran’da, kadın hareketleri sömürge faaliyetleri, ulusalcı hareketler, Pehlevi hanedanı ve İslami yönetim dönemi içerisindeki durumları üçüncü bölümde incelendi. Mısır sömürge dönemi ve daha sonraki modernleşme çabalarının Mısır kadınına yansıması ve günümüz Mısır kadını ve hareketleri dördüncü bölümde incelendi. Sonuç bölümünde ise İran ve Mısır kadın harekelerine kısaca değinilip, iki ülke kadın ve eylemleri kıyaslanacak ve kadınların bugünkü durumlarındaki farklılaşma nedenlerine ulaşıl maya çalışılacaktır. Bu çalışmada konu ile ilgili makale, kitap, internette yayımlanan bilimsel literatür taramasıyla Ortadoğu’da Kadın meselesine sağlıklı, objektif bakış getirmeye çalışıldı.It is suggested in early researches on women that, starting from the primitive societies, women had equal, sometimes predominant status which was left to men after the discovery of plough. However, Anthropologist Sherry Ortners’ latest researches determined that matriarchal society could not be reached and concluded as subordination of women and patriarchal culture, which is symbolised by seclusion, still exists today and along with the human history. Subject of our study starts from the world women to Egyptian and Iranian women and their movements. Two period of the Woman activism, demands and discussions with different feminist theories and social movements are analysed in the first part. The conservatives in the west kept women in the secondary status by highlighting the religion and biological differences. However West achieved to reduce the influence of the church on the community by separating the Church and the government. In spite of the modernisation efforts, women’s segregation continues in Muslim societies. The effect of Islam on woman life and interpretations on woman in the other two monotheist religions Christianity and Judaism are detailed in the second part. It is not possible to abstract woman and their change from the communal changes. Therefore Middle East Women and their movements analysed together with the enlightening and reform efforts. Nationalist movements, Pehlevi Dynasty and women’s status under The Islamic Government’s period in Iran analysed in the third part. Colonial period and reflections of modernisation efforts and today’s Egyptian Women’s movement is analysed in the fourth part. In the final part, the women’s movements in Iran and Egypt mentioned shortly and then both countries’ women and their activities compared and reached the reasons of becoming different status.