Şah İsmail devrinde Anadolu’da Safevi-Alevi faaliyetleri

Abstract

Osmanlı - Safevî çatışmasının, İslâm'ın iki ayrı yorumunu benimsemiş olan ülkeler arasındaki çekişme seviyesine indirgenmesi, problemi sadece basitleştirme olacaktır. Gerçek şu ki, Osmanlılar Sünnî ve Safevîler de Şi'î idiler. Başka bir gerçek de, bunların her birinin diğeri aleyhine yoğun bir dinî propagandaya giriştikleridir. Tüm bunlara rağmen, bu çekişmenin en önemli boyutlarından biri, Sünnî Memlûk İmparatorluğu'nun yine Sünnî olan Osmanlılar elinde yıkılırken, Şi'î Safevîler'in kendi güçlerini elde etmiş olmalarıdır. Bu nedenle, Osmanlı - Safevî çekişmesi Şi'îliğin Sünnîliğe karşıtlığı gibi basite indirgenmiş bir çerçeveden öte, XV. Yüzyıl'ın sonları ile XVI. Yüzyıl'ın başlangıcında Orta Doğu ve Maveraünnehir'in bütüncül jeopolitik yapısı çerçevesinde değerlendirilmelidir. İdeal anlamda böyle bir çalışma, daha sonra var olan Müslüman güçler arasındaki ilişkilerin mahiyetini iyi bir şekilde kuşatıcı olmalıdır. Bu çalışma, söz konusu sorunu, böylesi bir çerçevede araştırmak için yapılmış olan bir girişim ve aynı zamanda Osmanlılar ve Safevîler arasındaki ilişkiler üzerinde duran bir çalışmadır. To reduce the conflict of Ottoman-Safavi to a spat between two countries which accept two different interpretations of Islam would be only simplfying the problem. It is a fact that the Ottomans were sunni and the safavis were Shi'i. It is another fact that each of these has an intensive propaganda against the other. In spite of all these, one of the most important dimensions of this spat is that the Safavis which were Shi'i obtained their own powers while Memluk Empire which was Sunni was destroyed by the Ottoman Empire which was again Sunni. Because of this reason, the spat between Ottoman Empire and Safavis should be evaluated in terms of the totalitarian geopolitical structure of the Middle East and Maveraunnehir during the late 15th century and early 16th century more than only the opposition of Shi'ism against Sunnism. An ideal study on this subject should be comprehensive about the relationships among the Muslim powers which exist later. This study which dwells on the relationships between the Ottomans and Safavis is an enterprise for researching the mentioned problem extensively with this point of view .