5 yaş çocukları ve annelerinin paylaşımlı okuma teknikleriyle gerçekleştirdikleri ev merkezli kitap okuma uygulamalarının incelenmesi

Abstract

Anne-çocuk etkileşimi ve ev okuryazarlık ortamı erken yıllarda çocuk gelişimine etkide bulunan unsurlardır. İlkokula hazırlık dönemi olan 5 yaş grubu için ayrıca kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda yapılan bu araştırmanın amacı 5 yaş çocukları ve annelerinin paylaşımlı okuma teknikleri ile gerçekleştirdikleri ev merkezli kitap okuma uygulamalarının etkisinin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda araştırma yakınsayan paralel karma yöntem (convergent parallel mixed-method) olarak tasarlanmıştır. Araştırma “ön test-son test kontrol gruplu deneysel model” olarak modellenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2020-2021 eğitim öğretim yılında İstanbul ili Beyoğlu ilçesinde yer alan ve Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı olan bir ilkokulun anasınıfında öğrenim görmekte olan 5 yaş grubu 28 çocuk ile bu çocukların anneleri oluşturmaktadır. Çalışma grubu kolay ulaşılabilirlik ve gönüllü katılım esaslarına uygun olarak oluşturulmuştur. 28 çocuk deney ve kontrol gruplarına seçkisiz atanmış olup, 3 deney 1 kontrol grubu oluşturulmuştur. Deney 1 grubu (8 çocuk) annelerine diyaloğa dayalı okuma ve Deney 2 grubu (7 çocuk) annelerine yazı referanslı okuma eğitimi verilmiştir. Anneler deneysel işlem sürecinde eğitimini aldıkları teknikleri kullanarak çocukları ile kitap okumuşlardır. Deney 3 grubu (6 çocuk) annelerine bir eğitim verilmemiştir. Araştırma kapsamında kullanılan kitaplar nitelikli, 5 yaş gelişimsel özelliklerine ve ilgili tekniklere uygun oluşu baz alınarak seçilmiş ve kitap setine ilişkin uzman görüşleri alınmıştır. Deney 1 ve Deney 2 grubuna verilen kitap setlerine kullanacakları paylaşımlı okuma tekniklerine ilişkin yönergeler eklenmiştir. Deney 3 grubu kitaplarına müdahale edilmemiş, annelerle yalnızca kitap seti paylaşılmış ve deneysel işlem süreci takip edilmiştir. Kontrol grubuna (7 çocuk) ise herhangi bir müdahale uygulanmamıştır. Araştırmada demografik özelliklere ilişkin sorular içeren Anne Bilgi Formu, nicel veri toplama aracı olarak Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL), Ebeveyn – Çocuk İlişkisi Ölçeği, Erken Okuryazarlık Becerilerini Değerlendirme Aracı (EOBDA) ve Anne-Baba Tutum Ölçeği ve nitel veri toplama aracı olarak deneysel işlem sürecinden elde edilen ses deşifreleri kullanılmıştır. Araştırma neticesinde diyaloğa dayalı okuma ve yazı referanslı okumanın sözlü dil becerileri ve erken okuryazarlık becerilerinin bazı alt boyutlarında anlamlı farklılık yarattığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca anne-çocuk ilişkisine olumlu katkı sağladığı ve annelerin otoriter tutumunu azaltıp demokratik tutumunu arttırdığı bulunmuştur. Teknik kullanmadan gerçekleştirilen uygulamalarda bir fark görülmemesi, etkileşimin önemine vurgu yapmaktadır. Nitel analizlerde ise temel düzeyde anne ve çocuk sözlü katılımlarının gerçekleştiği ancak en nitelikli katılımın diyaloğa dayalı okumada gerçekleştiği, bu sonucu yazı referanslı okumanın takip ettiği görülmüştür. Benzer şekilde anne sıcaklığı ve anne duyarlılığının en fazla diyaloğa dayalı okumada görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Anne ve çocuğun katılımı, çocuğun dil ve okuryazarlık becerisini, annenin de tutumunu etkilemektedir. Anne sıcaklığı ve annenin duyarlılığı okuma sürecinin duygusal niteliğini arttırmakta, bu da anne çocuk ilişkisine olumlu katkı sunmaktadır.

Mother-child interaction and home literacy environment are factors that affect child development in the early years. It is also critical for the 5-year-old group, which is the preparatory period for primary school. In this context, this study aims to examine the effect of home-based book reading practices performed by 5-year-old children and their mothers with shared reading techniques. For this purpose, the research was designed as a convergent mixed method. The research was modeled as an experimental model with pretest-posttest control group. The study group consists of 28 children aged 5 years and their mothers who were enrolled in a kindergarten in a primary school in the Beyoglu district of Istanbul province in the 2020-2021 academic year. The working group was formed by the principles of easy accessibility and voluntary participation. 28 children were randomly assigned to the experimental and control groups, and 3 experimental and 1 control group were formed. Experimental 1 group (8 children) mothers were given dialogic reading training and Experimental 2 group (7 children) mothers were given text-referenced reading training. The mothers read books with their children during the experimental process using the techniques they had been trained in. Experimental 3 group (6 children) mothers were not given any training. The books used in the research were selected by taking expert opinions and qualified books suitable for the age of 5 and related techniques. Instructions for the shared reading techniques they will use were added to the book sets given to the Experiment 1 and Experiment 2 groups. The books of the Experiment 3 group were not interfered with, only the book set was shared with the mothers, and the experimental procedure was followed. No intervention was applied to the control group (7 children). Information on the demographic characteristics of the study group was collected with the Mother Information Form. Turkish Early Language Development Test (TEDİL), Parent-Child Relationship Scale, Early Literacy Skills Assessment Tool (EOBDA) and Parent Attitude Scale were used as quantitative data collection tools. As a qualitative data collection tool, audio transcriptions obtained from the experimental process were used. As a result of the research, it was concluded that dialogic reading and print referencing made a significant difference in some sub-dimensions of oral language skills and early literacy skills. In addition, it was found that it contributed positively to the mother-child relationship and decreased the authoritarian attitude of the mothers and increased the democratic attitude. The fact that there was no difference in the applications performed without using the technique emphasizes the importance of the ‘interaction’. In the qualitative analysis, it was seen that the mother and child verbal participation at the basic level was realized, but the most qualified verbal participation was in the (1) dialog-based reading and (2) print referencing. Similarly, it was concluded that maternal warmth and maternal sensitivity were seen most in dialogic reading. The participation of the mother and the child affects the child's language and literacy skills and the mother's attitude. Maternal warmth and sensitivity increase the emotional quality of the reading process, and this contributes positively to the mother-child relationship.