Keysanniye’nin doğuşu, gelişimi ve düşünceleri

Abstract

Keysâniyye'nin Doğuşu, Gelişimi ve Düşünceleri isimli bu çalışmamızda, klasik İslâm Mezheplerinden Şiî karaktere sahip olan, Keysâniyye mezhebini, fırkalarını ve düşüncelerini ele aldık. Giriş kısmında Keysâniyye mezhebinin tarih sahnesine çıkışına kadar ki târihî süreci İslâm Mezhepleri Tarihi açısından ele aldık. Muhtâr es-Sakafî ve Keysâniyye isimli birinci bölümde Muhtâr es-Sakafî'yi, onun mücadelesini, Keysâniyye fırkasının bu isimle anılmasının sebeplerini, fırkanın mücadelesini ve Muhtâr'ın akibetini ele aldık. Keysâniyye Fırkaları isimli ikinci bölümde Keysâniyye mezhebini oluşturan Muhtâriyye, Kerbiyye, Hâşimiyye, Beyâniyye, Rizâmiyye, Abbasiyye ve Ravendiyye gibi müstakil fırkaları inceledik. Yine bu bölümde Keysânî fırkaların imâmet, bedâ, ric'at, hulûl, nübüvvet, tenâsüh, takiyye, te'vil, gayb-ı bilme, mehdî inançlarını ele aldık. Çalışmamızda hicrî I. yüzyılda ortaya çıkan aşırı Şiî fırkası Keysâniyye'nin gerek doğuşunda gerekse de oluşmasında çeşitli kültürel ve sosyal sebeplerin etkisi olduğu; ve Keysâniyye ile ortaya çıktığı dönemdeki siyâsi gelişmeler arasında organik bir bağ bulunduğu fikrine vardık. Yine çalışmamızın sonucunda Keysâniyye isminin müstakil bir mezhebin adı olmaktan ziyade, Muhammed b. Hanefiyye'nin imâmetini ve bedâ, ric'at inancını benimseyen fırkaların genel ismi olduğu fikrine vardık.

In this study which is entitled 'the emergence, development and views of Keysâniyye' we examined the Shi'i sect Kaysaniyya, its sub-groups and their views. In the Introduction we analysed the historical background and the development of Kaysaniyya from the History of Religious Islamic Sects point of view. In the First Section we studied Mukhtar al-Saqafi's life and struggle, and the origin of the name of Kaysaniyya ( where does this name come from?), the struggle of the sect and the death of Mukhtar. In the second chapter we examined the sub-groups of Kaysaniyya, namely Mukhtariyye, Karbiyya, Hashimiyya, Bayaniyya, Rizamiyya, Abbasiyya and Ravandiyya. And also we analysed their views on Imama, beda, rij'at, hulul, nubuvva, tenasukh, taqiyya, ta'wil, qayb and Mahdi (The Hidden Imam). At the end we can say that several cultural and social factors affected the emergence and the formation of Kaysaniyya. There is also a close link between the political developments of that time and the emergence of Kaysaniyya. The Kaysaniyya is not the name of a single sect; but it is a common name for the sects that accept the Imamat of Muhammad b. Hanafiyya and his views about badâ and rij'at.