Alman dilinde “Türk” sözcüğünün kullanım alanlarına geçmişten günümüze bir bakış

Abstract

Bu çalışmanın amacı 18. yüzyıldan itibaren Alman dilinde Türk sözcüğü ile oluşturulan kavram ve deyimleri tespit etmek, ortaya çıkış nedenlerini irdelemek ve kullanım alanlarına ışık tutmaktır. Bu nedenle günümüz kay- naklarının yanı sıra, Almanların 18. yüzyıldan itibaren çıkarmış oldukları kapsamlı sözlük ve ansiklopedilerden de faydalanılmıştır. Bu kaynakların ilki Almanya’nın en kapsamlı sözlüğü olan Grimm kardeşlerin çıkarmış olduğu Deutsches Wörterbuch’dır. Ansiklopedilerin arasında Johann Georg Krünitz tarafından hazırlanan Oekonomische Encyklopädie (1773-1858), önemli ansiklopediler arasında yer alan Meyers Konversationslexikon (1885-1892), Brockhaus Konversationslexikon (1894-1896) ve Johann Heinrich Zedler tarafından oluşturulan Johann Heinrich Zedlers Grosses vollständiges Universallexicon aller Wissenschaften und Künste (1731-1754) yer almakta- dır. Adı geçen eserlerde ve günümüz sözlüklerinde tespit edilen Türklerle ilgili sözcükler savaş, botanik, zooloji, gıda, insan, renk eşya, tekstil-deri, ölçü ve para birimleri, sanat ve diğerleri olmak üzere 11 kategoriye ayrılmıştır. Bu kategorilerde yer alan kavram ya da deyimler kısaca açıklanmış, gerekli görül- düğü durumlarda açıklamalar orijinal alıntılarla desteklenmiştir. Çalışmada Türklerle ilişkili kavram ve deyimlerin kullanım alanlarına ilişkin, belirleyici etmenlerin ortaya konulması amaçlanmıştır.

The purpose of the study is to identify the concepts and phrases created by the Turkish words in the German Language since 18th Century onwards, to explore reasons for their emergence and to shed light on their usage. Therefore, comprehensive dictionaries and encyclopedias, published from the beginning of the 18th Century, as well as today's resources have been used. The First of these resources is the most comprehensive dictionary of Germany, titled Deutsches Wörterbuch, published by Grimm brothers. Also, Oekonomische Encyklopädie, compiled by Johann Georg Krünitz between 1773-1858, Meyers Konversationslexikon, edited in 1885-1892 and Brockhaus Konversationslexikon, published between 1894-1896, were taken into consideration. These words that take place in the abovementioned references and in the present dictionaries were put into eleven categories. Respectively, those categories are about war, botany, zoology, food, humans, colors, human belongings, textile and leather, currencies and measurement units, arts and others. The concepts and phrases, which contained in each of these categories are explained briefly. If necessary, the descriptions are supported by the original sentences. The determining factors, related to usage of concepts and phrases associated with the Turks, will be anylized