İbn Ḥacer’in lisānu’l-mīzān’daki Şīʿī kaynakları

Abstract

Bu makalede İbn Ḥacer’in zayıf ravilere dair meşhur eseri Lisānu’l-Mīzān’daki Şīʿī kaynak kullanımı incelenmektedir. Daha önce başka Sünni tarihçi ve hadis alimleri de Şīʿī ricāl kaynaklarına başvurmuşlarsa da bu eserleri en yoğun kullanan müellif İbn Ḥacer olmuştur. O, Lisānu’l-Mīzān’da Ebū Caʿfer eṭ-Ṭūsī başta olmak üzere 12 Şīʿī ricāl alimine toplam 787 kez atıf yapmıştır. Şīʿī kaynaklardan eklediği ravilerle ḍuʿafāʾ türünün kapsamını genişleten İbn Ḥacer, ravilerin Şīʿīliklerini bizzat mezheplerine ait eserler üzerinden göstermiştir. Lisān’ın ilk üç cildinde yoğun olarak yer alan Şīʿī ravilerin büyük çoğunluğu, eserin ilk telifinden sonraki gözden geçirme süreçlerinde müellif tarafından kitaba eklenmiştir. Makalede İbn Ḥacer öncesindeki Sünni müelliflerin Şīʿī ricāl eserlerini kullanımı üzerinde durulduktan sonra İbn Ḥacer’in Şīʿī kaynakları incelenmekte, Lisān’ın yazmaları üzerinden Şīʿī ravilerin kitaba giriş serüveni ortaya koyulmakta ve Şīʿī kaynaklardan yapılan nakillerin ravi tenkidindeki işlevi gösterilmektedir.This article analyzes the use of Shīʿī sources in Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī’s famous work on weak ḥadīth narrators, Lisān al-Mīzān. While other Sunni historians and ḥadīth scholars had occasionally turned to Shīʿī rijāl sources, Ibn Ḥajar used these works extensively. In Lisān al-Mīzān, he cited 12 Shīʿī rijāl authors, particularly Abū Jaʿfar al-Ṭūsī, 787 times in total. Thus, Ibn Ḥajar both expanded the scope of the ḍuʿafāʾ literature and demonstrated the Shīʿī identity of the narrators through the Shīʿī works themselves. It is also significant that most of the Shīʿī narrators are included only in the first three volumes of Lisān, and that they were added to the book during the revision process following the first draft of the work. Addressing each of these issues, the article examines the usage of Shīʿī sources by both Ibn Ḥajar and his predecessors. Furthermore, it traces Lisān’s revision process by consulting its authoritative manuscripts, and shows the function of quotations from the Shīʿī rijāl sources in ḥadīthtransmitter criticism.